काठमाडौं — नेपाल धितोपत्र बोर्ड (SEBON) को पाइपलाइनमा थप चार नयाँ कम्पनीका प्रारम्भिक सार्वजनिक निष्कासन (IPO) प्रस्ताव दर्ता भएका छन्।
यसपटक पाइपलाइनमा प्रवेश गरेका कम्पनीहरू हुन् * National Biotech Limited, *Sabha Pokhari Hydropower Limited,

* Eastern Sahara Company Limited र

*Budhanilkantha Heritage Hotel Limited।

यी चार कम्पनीले कुल ९७.७५ लाख कित्ता साधारण शेयर निष्कासनका लागि प्रस्ताव दर्ता गरेका छन्, जसबाट करिब रु. ९७ करोड ७५ लाख बराबरको पूँजी बजारबाट उठाउने योजना बनाइएको छ।

तर, लगानीकर्ताका लागि महत्त्वपूर्ण पक्ष के छ भने यीमध्ये अधिकांश कम्पनीले क्रेडिट रेटिङमा ‘उच्च जोखिम’ श्रेणी पाएका छन्। त्यसैले, पाइपलाइनमा परेको भरमा मात्रै उत्साहित हुनुको सट्टा वित्तीय अवस्था, व्यवसायको स्थायित्व, परियोजनाको प्रगति र जोखिम प्रोफाइल हेरेर निर्णय लिनुपर्ने देखिन्छ।

* National Biotech Limited: १० लाख कित्ता IPO, तर रेटिङ ‘उच्च जोखिम’

National Biotech Limited (NBTL) ले १० लाख कित्ता शेयर प्रतिकित्ता रु. १०० अंकित मूल्यमा निष्कासन गर्न SEBON मा प्रस्ताव दर्ता गरेको छ।
यसबाट कम्पनीले रु. १० करोड उठाउनेछ।

यस IPO को निष्कासन तथा बिक्री प्रबन्धकका रूपमा NIMB Ace Capital Limited नियुक्त भएको छ।

कम्पनीले Infomerics Credit Rating Nepal बाट IRN B (Is) रेटिङ पाएको छ।
यो रेटिङले कम्पनीमा वित्तीय दायित्व समयमै भुक्तानी गर्न उच्च जोखिम रहेको संकेत गर्छ।

कम्पनीको पृष्ठभूमि

• सन् २०१४ अक्टोबर ३० मा Private Limited का रूपमा स्थापना
• २०२४ जुलाई ९ मा Public Limited मा रूपान्तरण
• मुख्य व्यवसाय:
  • जैविक मल उत्पादन तथा वितरण
  • कृषि सहायक उत्पादन
  • माटोको स्वास्थ्य सुधार र दिगो खेती प्रवर्द्धन

विश्लेषण

कागजमा हेर्दा जैविक मल र दिगो कृषि नेपालका लागि सम्भावनायुक्त क्षेत्र हो।
तर, वास्तविक प्रश्न भनेको —

• बजार कति ठूलो छ?
• बिक्री नेटवर्क कति बलियो छ?
• कच्चा पदार्थ, लागत र नाफाको संरचना कस्तो छ?
• कम्पनीको क्यास फ्लो कति स्थिर छ?

यही कारणले ‘थिम राम्रो’ भए पनि ‘रेटिङ कमजोर’ देखिएको हुन सक्छ।

* Sabha Pokhari Hydropower: ५ मेगावाट परियोजनाका लागि १०.७५ लाख कित्ता IPO

Sabha Pokhari Hydropower Limited (SABHA) ले १० लाख ७५ हजार कित्ता शेयर प्रतिकित्ता रु. १०० मा निष्कासन गर्न प्रस्ताव दर्ता गरेको छ।
यसबाट कम्पनीले रु. १० करोड ७५ लाख संकलन गर्ने लक्ष्य राखेको छ।

यस IPO को निष्कासन प्रबन्धकका रूपमा RBB Merchant Banking Limited रहेको छ।

कम्पनीले ICRA Nepal बाट [ICRANP-IR] B- रेटिङ पाएको छ, जसले समयमै वित्तीय दायित्व पूरा गर्न उच्च जोखिम रहेको देखाउँछ।

---

परियोजनाको विवरण

Sabhapokhari Hydropower Limited (SHL) ले
सङ्खुवासभा जिल्लाको सभापोखरी गाउँपालिकामा
Lankhuwa Khola Hydroelectric Project निर्माण गरिरहेको छ।

मुख्य तथ्य:

• क्षमता: ५ मेगावाट
• प्रकार: Run-of-River
• अनुमानित वार्षिक उत्पादन: २९.१७ GWh
• स्रोत: Lankhuwa Khola, जो Sabhapokhari Khola को सहायक नदी हो

---

विश्लेषण

नेपालमा हाइड्रो IPO सधैं लोकप्रिय देखिए पनि सबै हाइड्रो एकै स्तरका हुँदैनन्।
विशेषगरी साना जलविद्युत् परियोजनामा लगानी गर्दा लगानीकर्ताले हेर्नुपर्ने मुख्य कुरा:

• निर्माण प्रगति
• लागत वृद्धि भएको/नभएको
• ऋणभार
• विद्युत् उत्पादन अनुमान यथार्थपरक छ कि छैन
• प्रसारण लाइन तथा ग्रिड कनेक्सन जोखिम
• हाइड्रोलोजिकल जोखिम

B- रेटिङ भनेको बजारले देखेको भन्दा भित्रको जोखिम अझ बढी हुन सक्ने संकेत पनि हो।

* Eastern Sahara Company: २७.५० लाख कित्ता IPO, तुलनात्मक रूपमा ‘कमजोर होइन तर सावधानीयोग्य’

Eastern Sahara Company Limited (ESCL) ले २७ लाख ५० हजार कित्ता शेयर प्रतिकित्ता रु. १०० मा जारी गर्न SEBON मा प्रस्ताव दर्ता गरेको छ।
यसबाट कम्पनीले रु. २७ करोड ५० लाख उठाउनेछ।

यस IPO को निष्कासन प्रबन्धकका रूपमा Global IME Capital Limited रहेको छ।

कम्पनीले CARE Ratings Nepal बाट CARE-NP BB रेटिङ पाएको छ।
यो रेटिङले मध्यम स्तरको जोखिम रहेको संकेत गर्छ, जुन यस सूचीका अन्य केही कम्पनीको तुलनामा थोरै राम्रो मानिन्छ।

---

कम्पनीको प्रोफाइल

Eastern Sahara Company Limited:

• स्थापना: नोभेम्बर २७, २०२२
• कम्पनीको पूँजी संरचना तीव्र रूपमा विस्तार भएको देखिन्छ
• Mid-July 2024 सम्म पूँजी: रु. ३२.३ करोड
• Mid-April 2025 सम्म पूँजी: रु. १ अर्ब १० करोड

लगानी क्षेत्रहरू कम्पनीले विभिन्न क्षेत्रका कम्पनीहरूमा लगानी गरेको उल्लेख छ, जस्तै:

• Automobile trading
• Agro-processing
• Microfinance
• Hydropower
• अन्य विविध क्षेत्र

विश्लेषण

यो कम्पनी एकल व्यवसायभन्दा बढी ‘investment holding’ वा diversified exposure model मा देखिन्छ।
यसको अर्थ —
प्रत्यक्ष उत्पादन वा सेवा कम्पनी होइन, विभिन्न क्षेत्रमा लगानी फैलाएर बढ्ने रणनीति अपनाइएको हुन सक्छ।

तर यस्ता कम्पनीमा लगानी गर्दा लगानीकर्ताले विशेष ध्यान दिनुपर्ने कुरा:

• कम्पनीले कहाँ–कहाँ लगानी गरेको छ?
• ती लगानीबाट वास्तविक प्रतिफल आउँछ कि आउँदैन?
• आय स्रोत नियमित छ कि paper valuation मा मात्र आधारित छ?
• प्रमोटरहरूको विश्वसनीयता र governance कस्तो छ?

BB रेटिङ ले “पूर्ण सुरक्षित” भनेको होइन, तर अन्य B/B- श्रेणीभन्दा तुलनात्मक रूपमा कम जोखिम देखाउँछ।

* Budhanilkantha Heritage Hotel: सबैभन्दा ठूलो IPO, तर होटल व्यवसायमा उच्च ऋण/उच्च जोखिमको संकेत

Budhanilkantha Heritage Hotel Limited ले ४९ लाख ५० हजार कित्ता शेयर प्रतिकित्ता रु. १०० मा जारी गर्न SEBON मा प्रस्ताव दर्ता गरेको छ।
यसबाट कम्पनीले रु. ४९ करोड ५० लाख उठाउनेछ।

यो चारमध्ये सबैभन्दा ठूलो IPO प्रस्ताव हो।

यस IPO को निष्कासन प्रबन्धक पनि Global IME Capital Limited नै हो।

कम्पनीले ICRA Nepal बाट [ICRANP-IR] B+ रेटिङ पाएको छ, जसले उच्च जोखिम रहेको संकेत गर्छ।

कम्पनी र होटलको विवरण

Budhanilkantha Heritage Limited (BHL):

• नोभेम्बर २०१८ मा Private Limited का रूपमा स्थापना
• अक्टोबर ४, २०२१ मा Public Limited मा रूपान्तरण

यो कम्पनी Special Purpose Vehicle (SPV) हो, जसले काठमाडौंको बुढानीलकण्ठ क्षेत्रमा ९९ कक्ष (keys) भएको पाँचतारे होटल सञ्चालन गरिरहेको छ।

मुख्य विशेषता

• ब्रान्ड: Lemon Tree Premier
• Lemon Tree Hotels Limited सँग १५ वर्षे franchise agreement
• आंशिक सञ्चालन: मार्च ९, २०२४
• पूर्ण सञ्चालन: मध्य-सेप्टेम्बर २०२४ देखि

विश्लेषण

होटल व्यवसाय उच्च सम्भावना भएको तर उच्च जोखिमयुक्त क्षेत्र हो।
विशेषगरी पाँचतारे होटलमा:

• प्रारम्भिक लगानी धेरै ठूलो हुन्छ
• सञ्चालन लागत उच्च हुन्छ
• occupancy rate (कोठा भरिने दर) स्थिर हुन समय लाग्छ
• ऋण सेवा खर्च (interest burden) ठूलो हुन सक्छ

त्यसैले, होटल पूर्ण रूपमा सञ्चालनमा आएको धेरै समय नभएको अवस्थामा IPO आउनु भनेको कम्पनी अझै स्थिर नगद प्रवाह (stable cash flow) बनाउने चरणमा हुन सक्छ भन्ने संकेत पनि हो।

कुल चित्र: पाइपलाइन भरिँदैछ, तर गुणस्तर कस्तो ?

यी चार IPO प्रस्तावले एक कुरा स्पष्ट देखाएका छन्,:
SEBON पाइपलाइनमा नयाँ कम्पनीहरूको चाप बढिरहेको छ।
कृषि, जलविद्युत्, होटल र लगानी जस्ता फरक–फरक क्षेत्रका कम्पनीहरू अब पूँजी बजारतर्फ उन्मुख भइरहेका छन्।

तर अर्को महत्त्वपूर्ण सन्देश पनि छ, IPO पाइपलाइनमा पर्‍यो भन्दैमा त्यो लगानीयोग्य नै हुन्छ भन्ने छैन।

लगानीकर्ताले ध्यान दिनुपर्ने ६ मुख्य कुरा

 SEBON मा दर्ता ≠ निश्चित IPO

SEBON को पाइपलाइनमा पर्‍यो भन्दैमा IPO तुरुन्त खुल्छ भन्ने होइन।
नियामकीय स्वीकृति, कागजात परीक्षण, वित्तीय खुलासा, र आवश्यक सुधारपछि मात्र निष्कासन सम्भव हुन्छ।

 ‘रेटिङ’लाई हल्का नलिनुहोस्

यी कम्पनीहरूमध्ये अधिकांशले:

• B
• B-
• B+
  जस्ता उच्च जोखिम सूचक रेटिङ पाएका छन्।

यसको अर्थ:

• ऋण/दायित्व व्यवस्थापनमा दबाब हुन सक्छ
• व्यवसायिक अनिश्चितता हुन सक्छ
• आय–नगद प्रवाह कमजोर वा अस्थिर हुन सक्छ

 सेक्टर हेर्नुहोस्, हल्ला होइन

नेपालमा धेरै लगानीकर्ताले
“हाइड्रो हो, चल्छ”,
“होटल हो, ठूलो ब्रान्ड छ”,
“अर्गानिक हो, भविष्य राम्रो छ”
भन्ने भावनामा लगानी गर्ने गर्छन्।

तर IPO मा कहानी (story) भन्दा क्यास फ्लो (cash flow) बढी महत्त्वपूर्ण हुन्छ।

परियोजना/व्यवसायको stage बुझ्नुहोस्

• कम्पनी स्थापित र कमाइरहेको हो?
• कि अझै निर्माण/विस्तार/स्थिरीकरण चरणमा छ?

धेरै IPO हरू वास्तवमा ‘growth funding’ भन्दा बढी ‘balance sheet support’ का लागि पनि आउँछन्।

Issue Manager राम्रो हुनु मात्र पर्याप्त होइन

NIMB Ace, RBB Merchant, Global IME Capital जस्ता संस्थाहरू issue manager हुनु सकारात्मक हो,
तर issue manager राम्रो भयो भन्दैमा कम्पनी आफैं राम्रो हुन्छ भन्ने होइन।

 ‘Par value IPO’ सधैं सस्तो हुँदैन

नेपालमा धेरै लगानीकर्ताले रु. १०० मा आएको IPO सस्तो हो भन्ने बुझाइ राख्छन्।
तर वास्तविकता के हो भने: सस्तो मूल्य होइन, सस्तो व्यवसाय खोज्नुपर्छ।

यदि कम्पनीको व्यवसाय कमजोर छ भने रु. १०० पनि महँगो हुनसक्छ।

SEBON को पाइपलाइनमा थपिएका यी चार कम्पनीले नेपालको पूँजी बजार विस्तार हुँदै गएको संकेत त दिएका छन्,
तर साथसाथै IPO को संख्या बढ्दै जाँदा गुणस्तर र जोखिम मूल्यांकन अझै महत्त्वपूर्ण बन्दै गएको पनि देखाएका छन्।

National Biotech, Sabha Pokhari Hydropower, Eastern Sahara Company र Budhanilkantha Heritage Hotel — चारै कम्पनी फरक क्षेत्रका भए पनि एउटा साझा सन्देश छ: “IPO आउँदैछ” भन्दा पहिले “कम्पनी कस्तो छ?” भन्ने प्रश्न लगानीकर्ताले सोध्नैपर्छ।