काठमाडौं । काठमाडौंको टोखामा मनाइने प्राचीन चण्डेश्वरी मूल जात्रा तथा सिन्दुर जात्रा यस वर्ष पनि भव्य रूपमा सम्पन्न भएको छ। नयाँ वर्षको अवसर पारेर मनाइने यो जात्रा धार्मिक, सांस्कृतिक र ऐतिहासिक दृष्टिले विशेष महत्व बोकेको पर्वका रूपमा चिनिन्छ।
स्थानीय परम्पराअनुसार चण्डेश्वरी देवी को पूजा–आराधना गर्दै नगरको रक्षा, सुख–समृद्धि र शान्तिको कामना गर्ने चलन रहिआएको छ। देवीलाई शक्तिको प्रतीक मानिने भएकाले यो जात्रा केवल धार्मिक अनुष्ठान मात्र नभई सामूहिक आस्था र संरक्षणको प्रतीकका रूपमा स्थापित छ।
विशेष आकर्षणको रूपमा रहेको सिन्दुर जात्रामा सहभागीहरूले एकअर्कालाई सिन्दुर दल्दै आपसी सद्भाव, एकता र शुभकामनाको आदानप्रदान गर्छन्। सिन्दुरलाई शक्ति, सौभाग्य र सकारात्मक ऊर्जा को प्रतीकका रूपमा लिइने भएकाले यसको प्रयोगले धार्मिक विश्वासलाई अझ गहिरो बनाएको मानिन्छ।
जात्राका क्रममा परम्परागत बाजागाजा, रथयात्रा र स्थानीय बासिन्दासहित बाहिरी भक्तजनहरूको उल्लेखनीय सहभागिताले टोखा क्षेत्र पूर्ण रूपमा उत्सवमय बनेको थियो। यस्ता गतिविधिहरूले नेवारी सांस्कृतिक परम्पराको निरन्तरता र जीवन्तता झल्काउँछन्।
सांस्कृतिक तथा धार्मिक महत्त्व:
यो जात्रा केवल एक पर्व नभई सामुदायिक पहिचान र ऐतिहासिक निरन्तरताको जिवन्त उदाहरण हो। विशेषगरी काठमाडौं उपत्यकाका जात्राहरूमा देखिने “देवता र समुदायबीचको सम्बन्ध” यहाँ पनि स्पष्ट देखिन्छ—जहाँ देवताको पूजा केवल व्यक्तिगत श्रद्धा होइन, सामूहिक सुरक्षा र समृद्धिसँग जोडिएको हुन्छ।
सिन्दुर जात्राको अभ्यासले सामाजिक समरसता र समानताको सन्देश दिन्छ, किनकि यसमा जात, वर्ग वा आर्थिक अवस्था भन्दा माथि उठेर सबै सहभागी हुन्छन्। यो पक्षले आधुनिक समाजमा सामाजिक एकताको सन्देश प्रवाह गर्न महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ।
अर्कोतर्फ, शहरीकरण र आधुनिक जीवनशैलीको दबाबबीच यस्ता परम्परागत जात्राहरूको निरन्तरता आफैंमा चुनौतीपूर्ण छ। तर टोखामा वर्षौंदेखि निरन्तर रूपमा मनाइँदै आएको यो जात्राले स्थानीय समुदायको सांस्कृतिक चेतना अझै बलियो रहेको प्रमाणित गर्छ।
चण्डेश्वरी मूल जात्रा र सिन्दुर जात्रा धार्मिक आस्थाको अभिव्यक्ति मात्र नभई सांस्कृतिक संरक्षण, सामाजिक एकता र ऐतिहासिक पहिचानको सशक्त माध्यमका रूपमा स्थापित हुँदै आएका छन्।
