बैंकिङ क्षेत्रमा अब आकार मात्र होइन, गुणस्तर, लागत नियन्त्रण र जोखिम व्यवस्थापनले नाफा तय गर्दै!

काठमाडौं। नेपाल राष्ट्र बैंक (NRB) ले चालु आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को फागुन मसान्तसम्म वाणिज्य बैंकहरूको वित्तीय विवरण सार्वजनिक गरेसँगै बैंकिङ क्षेत्रभित्रको वास्तविक प्रतिस्पर्धा फेरि एकपटक स्पष्ट भएको छ। सार्वजनिक तथ्यांकअनुसार, २० वाणिज्य बैंकले सामूहिक रूपमा ४३ अर्ब ८८ करोड रुपैयाँ खुद नाफा आर्जन गरेका छन्। नाफाको शीर्ष स्थानमा नबिल बैंक छ भने सबैभन्दा तल NIC Asia Bank देखिएको छ। (NRB-आधारित विवरणअनुसार)

समीक्षा अवधिसम्म:

• Nabil Bank ले रु ६.०७ अर्ब
• Global IME Bank ले रु ४.६२ अर्ब
• Kumari Bank ले रु ३.६३ अर्ब

खुद नाफा कमाएका छन्। यस्तै Everest Bank र Nepal Investment Mega Bank (NIMB) पनि उच्च नाफा समूहमा परेका छन्। उता NIC Asia Bank को नाफा भने रु ३०.८२ करोड मा सीमित देखिएको छ।

तर यी अंकहरूले केवल “कति कमायो?” भन्ने मात्र होइन, “किन कसैले धेरै कमायो र किन कसैले कमजोर प्रदर्शन गर्‍यो?” भन्ने ठूलो प्रश्न पनि उठाएका छन्।

किन नबिल अगाडि?

* स्केल + गुणस्तरीय कर्जा + बलियो आम्दानी मोडल

नबिल बैंकको लगातार शीर्ष प्रदर्शन संयोग होइन। यसको पछाडि तीन मुख्य कारण देखिन्छन्:

* ठूलो र तुलनात्मक रूपमा बलियो कर्जा पोर्टफोलियो

नबिलले लामो समयदेखि कर्पोरेट, SME र रिटेल सेग्मेन्ट मा सन्तुलित उपस्थिति बनाएको छ। यसले बैंकलाई एकै स्रोतमा निर्भर हुन नदिई आम्दानीको विविधता दिएको छ।

* ब्याज आम्दानी मात्रै होइन, fee income पनि बलियो

अहिले बैंकिङ नाफा केवल “कर्जा दिएर ब्याज कमाउने” खेल मात्र छैन।
जो बैंकले:

• trade finance,
• remittance linkage,
• card/transaction income,
• service fees

बाट पनि राम्रो आम्दानी गर्न सक्छन्, उनीहरू प्रतिस्पर्धामा अगाडि देखिन्छन्। नबिल यही मोडलमा बलियो देखिएको छ।

* लागत र खराब कर्जा व्यवस्थापन

अहिलेको बैंकिङ वातावरणमा खराब कर्जा (NPL) र प्रोभिजनिङ खर्च नाफा खाने मुख्य तत्व हुन्।
नबिल जस्ता बैंक अगाडि हुनुको अर्थ, उनीहरूले:

• खराब कर्जा तुलनात्मक रूपमा नियन्त्रणमा राखेका छन्,
• लागतलाई व्यवस्थापन गरेका छन्,
• र ब्यालेन्स शीटलाई दबाबमुक्त राख्न सफल भएका छन्।

” नबिलको बल केवल “ठूलो बैंक” हुनुमा होइन, “ठूलो भएर पनि प्रभावकारी” हुनुमा छ।”

ग्लोबल आईएमई किन दोस्रो स्थानमा? “साइजको फाइदा” लाई नाफामा बदल्न सकेको बैंक,  Global IME Bank को बल यसको विशाल शाखा सञ्जाल, व्यापक ग्राहक आधार, र उच्च कारोबार प्रवाह हो।
नेपालका धेरै जिल्लामा बलियो उपस्थिति भएकाले यसले:

• निक्षेप संकलन,
• भुक्तानी कारोबार,
• रिटेल पहुँच,
• र सरकारी/अर्ध-सरकारी कारोबार

जस्ता क्षेत्रमा लाभ लिने सम्भावना धेरै हुन्छ।

ग्लोबल आईएमई दोस्रो हुनुको अर्थ: यसले आफ्नो “आकार” लाई “आम्दानी” मा रूपान्तरण गर्न सकेको छ।

तर यस्ता ठूला बैंकका लागि चुनौती पनि त्यत्तिकै हुन्छ, ठूलो संरचना = ठूलो सञ्चालन खर्च।
त्यसैले यसले दोस्रो स्थान कायम राख्नु भनेको revenue machine अझै सक्रिय रहेको संकेत हो।

कुमारी बैंक किन एकाएक माथि आयो?

कमजोर आधारबाट “profit rebound”

फागुनसम्म कुमारी बैंक तेस्रो स्थानमा आउनु धेरैका लागि चासोको विषय बनेको छ।
यसको मुख्य कारण “एकाएक असाधारण विस्तार” भन्दा बढी अघिल्लो दबाबबाट बाहिर निस्किएको rebound हो।

यसअघि कमजोर नाफा देखाएको बैंकले जब:

• provisioning घटाउँछ,
• खराब कर्जा केही स्थिर बनाउँछ,
• core income सुधार्छ,
• merger/adjustment pressure कम हुन्छ

त्यो बेला नाफा तीव्र उकालो लाग्न सक्छ।

त्यसैले कुमारीको सुधारलाई बजारले “sudden miracle” भन्दा बढी “balance sheet normalization” को रूपमा पढ्न थालेको छ।

एभरेष्ट र NIMB किन अझै माथिल्लो समूहमा छन्?

ब्रान्ड, स्थायित्व र संस्थागत ग्राहकको बल,

Everest Bank र Nepal Investment Mega Bank (NIMB) दुवै बैंक “अत्यधिक हल्ला नगर्ने तर निरन्तर कमाउने” श्रेणीमा पर्ने बैंक मानिन्छन्।

एभरेष्ट बैंकको:

• स्थिर कर्पोरेट ग्राहक
• तुलनात्मक रूपमा संयमित ऋण नीति
• conservative banking culture

NIMB को:

• ठूलो merged balance sheet
• institutional lending footprint
• पुरानो बैंकिङ विश्वसनीयता

तर यस्ता बैंकहरूमा नाफा कहिलेकाहीँ “explosive growth” मा नदेखिए पनि स्थायित्व महत्त्वपूर्ण हुन्छ।
बजारले यस्ता बैंकलाई प्रायः “सुरक्षित तर तीव्र नबढ्ने” समूहमा राखेर हेर्छ।

अब ठूलो प्रश्न: NIC Asia किन पछाडि?सबैभन्दा ठूलो चर्चा, “ठूलो उपस्थिति, तर कमजोर नाफा”

फागुनसम्म NIC Asia Bank को नाफा रु ३०.८२ करोड मात्र देखिनु बैंकिङ क्षेत्रकै सबैभन्दा चासोको विषय बनेको छ। किनकि NIC Asia:

• बजारमा अत्यन्तै परिचित ब्रान्ड हो,
• शाखा सञ्जाल ठूलो छ,
• आक्रामक विस्तारको इतिहास छ,
• र retail visibility उच्च छ।

तर नाफा कमजोर हुनुका पछाडि केही सम्भावित आर्थिक कारण देखिन्छन्:

* आक्रामक वृद्धि मोडलको “बिल” पछि तिर्नु परिरहेको हुनसक्छ,

छिटो विस्तार गर्ने बैंकहरूलाई सुरुमा बजार हिस्सा बढाउन सजिलो हुन्छ।
तर त्यसको downside के हो भने:

• कर्जा गुणस्तरमा दबाब आउन सक्छ
• recovery cost बढ्न सक्छ
• provisioning उच्च हुन सक्छ
• र balance sheet stress पछि देखिन सक्छ

अर्थात्, “छिटो बढेको बैंक” पछि “महँगो सफाइ” चरणमा जान सक्छ।

 प्रोभिजनिङले नाफा खाएको हुनसक्छ,

बैंकले कर्जा जोखिम देखिएमा प्रोभिजन राख्नुपर्छ।
यही प्रोभिजनिङले कागजमा देखिने नाफा सीधै घटाउँछ।

NIC Asia जस्तो बैंकमा यदि:

• खराब कर्जा बढेको छ,
• restructuring धेरै छ,
• recovery ढिलो छ

भने operational income ठीकठाक हुँदा पनि अन्तिम नाफा अत्यन्तै सानो देखिन सक्छ।

“दिखिने कारोबार” र “खाँटी नाफा” एउटै कुरा होइन,

नेपालमा धेरैले एउटा भ्रम पाल्ने गर्छन्, “जसको शाखा धेरै, ग्राहक धेरै, उसकै नाफा पनि धेरै”। तर बैंकिङमा त्यो सधैं सही हुँदैन। किनकि नाफा अन्ततः यिनले तय गर्छ:

• cost of funds
• asset quality
• operating cost
• provisioning
• spread sustainability

त्यसैले ठूलो उपस्थिति हुँदाहुँदै पनि बैंक पछाडि पर्न सक्छ।

के Laxmi Sunrise, Citizens, Prabhu, NMB जस्ता बैंकहरू पनि दबाबमा छन्?

हो, बैंकिङ क्षेत्रको कथा “top 3 vs bottom 1” मात्रै होइन। अघिल्ला महिनाका वित्तीय विवरणहरू हेर्दा केही बैंकहरूमा लगातार दबाब देखिएको थियो—विशेषगरी:

• provisioning burden
• merger integration stress
• weak loan recovery
• high operating cost
• subdued credit growth

जस्ता कारणले। केही बैंकमा नाफा घटेको वा rebound ढिलो देखिएको ट्रेन्ड फागुनसम्म पनि सानोतिनो रूपमा जारी रहेको संकेत छ।

किन अहिले बैंकको नाफा “सामान्य” रूपमा बढाउन गाह्रो छ?

नेपालको बैंकिङ क्षेत्र अहिले चार दबाबबीच छ:

* कर्जा विस्तार सुस्त

व्यवसायी र उद्योग क्षेत्रको loan demand अझै आक्रामक रूपमा फर्किएको छैन।
जब कर्जा नै विस्तार हुँदैन, ब्याज आम्दानीको growth पनि सीमित हुन्छ।

* खराब कर्जा व्यवस्थापन

अर्थतन्त्र सुस्त हुँदा repayment cycle बिग्रिन्छ। यसले बैंकलाई:

• बढी निगरानी,
• बढी restructuring,
• बढी provisioning तर्फ धकेल्छ।

* निक्षेप–कर्जा मार्जिनमा दबाब interest spread बैंकको नाफाको मुटु हो, तर प्रतिस्पर्धी बजारमा:

• निक्षेपको लागत
• कर्जाको yield
  बीचको अन्तर (spread) टिकाइराख्न गाह्रो हुन्छ।

* शाखा र मानवस्रोत लागत ठूलो नेटवर्क भएका बैंकहरूका लागि branch, staff, compliance, technology cost धेरै हुन्छ। यस्तो अवस्थामा “आकार” ले मात्रै नाफा सुनिश्चित गर्दैन।

अब लगानीकर्ताले के बुझ्ने?

नाफाको सूची हेरेर मात्र बैंक छान्नु जोखिमपूर्ण हुन सक्छ।

यदि कोही लगानीकर्ता वा बजार विश्लेषकले केवल “कुन बैंकले धेरै नाफा कमायो?” भनेर मात्रै निष्कर्ष निकाल्छ भने त्यो आधा विश्लेषण मात्र हुन्छ।

बैंकको वास्तविक स्वास्थ्य बुझ्न यी कुरा पनि हेर्नुपर्छ:

• EPS (प्रति शेयर आम्दानी)
• NPL (खराब कर्जा)
• Provision Coverage
• Cost-to-Income Ratio
• CD Ratio
• Capital Adequacy
• Dividend sustainability

किनकि: धेरै नाफा कमाउने बैंक सधैं सबैभन्दा राम्रो लगानी नहुन सक्छ र कम नाफा देखिएको बैंक सधैं कमजोर नै हुन्छ भन्ने पनि छैन।

तर एउटा कुरा भने स्पष्ट छ, नाफा कमाउने बैंकहरूको गुणस्तर अहिले “वृद्धि” भन्दा बढी “अनुशासन” मा निर्भर छ।

समग्र निष्कर्ष: बैंकिङमा अब ‘ठूलो’ होइन, ‘सफा र सन्तुलित’ बैंक जित्दैछन्,;फागुनसम्मको तथ्यांकले स्पष्ट सन्देश दिएको छ:

अगाडि परेका बैंकहरूमा साझा विशेषता

• diversified income
• controlled risk
• better recovery
• operational efficiency
• stable asset quality

पछाडि परेका बैंकहरूमा साझा समस्या

• high provisioning
• weak loan quality
• cost pressure
• post-expansion or post-merger stress
• low-quality earnings

अर्थात्, अब बैंकिङ क्षेत्रमा “कति ठूलो?” भन्दा पनि “कति स्वस्थ?” भन्ने प्रश्न निर्णायक बन्दै गएको छ।

नबिल, ग्लोबल आईएमई र कुमारी जस्ता बैंकहरू अहिले अगाडि देखिनुको कारण केवल नाफाको अंक होइन, त्यो नाफा कमाउन सक्ने संरचना, अनुशासन र गुणस्तर हो।

उता NIC Asia जस्ता बैंक पछाडि देखिनुको कारण केवल “कम व्यापार” होइन, व्यापारको गुणस्तर र जोखिमको लागत हो।

फागुनसम्ममा शीर्ष बैंक

• नबिल बैंक – रु ६.०७ अर्ब
• ग्लोबल आईएमई बैंक – रु ४.६२ अर्ब
• कुमारी बैंक – रु ३.६३ अर्ब
• एभरेष्ट बैंक – रु २.९० अर्ब
• नेपाल इन्भेष्टमेन्ट मेगा बैंक – रु २.८८ अर्ब
• NIC Asia Bank – रु ३०.८२ करोड