चितवन, रामपुर। नेपालको कृषि, जैविक विविधता, खाद्य सुरक्षा र ग्रामीण अर्थतन्त्रसँग प्रत्यक्ष रूपमा जोडिएको मौरीपालन क्षेत्रलाई नयाँ उचाइमा पुर्याउने उद्देश्यसहित आगामी २०८२ साल चैत्र २३ देखि २५ गतेसम्म कृषि तथा वन विज्ञान विश्वविद्यालय (AFU), रामपुर, चितवनमा ‘अन्तर्राष्ट्रिय मौरी सम्मेलन’ आयोजना हुने भएको छ।
“Grab the Opportunities” भन्ने मूल मन्त्रका साथ आयोजना हुन लागेको यो सम्मेलनलाई मौरीपालन, मह उत्पादन, परागसेचन सेवा, कृषिउद्यम र अन्तर्राष्ट्रिय बजारसँग जोड्ने एक महत्वपूर्ण ऐतिहासिक अवसरका रूपमा हेरिएको छ।
सम्मेलनमा नेपालसहित विभिन्न देशका मौरीविज्ञ, अनुसन्धानकर्ता, प्राध्यापक, नीति निर्माता, व्यवसायी, विकास साझेदार, कृषक उद्यमी तथा विद्यार्थीहरूको उल्लेख्य सहभागिता रहने अपेक्षा गरिएको छ। आयोजकका अनुसार सम्मेलनले मौरीपालन क्षेत्रका वर्तमान चुनौती, सम्भावना, नवीन प्रविधि, जलवायु परिवर्तनको असर, रोग तथा कीरा व्यवस्थापन, उत्पादन वृद्धि, मूल्य शृंखला विस्तार र बजार पहुँचजस्ता विषयमा गहन बहस तथा अनुभव आदानप्रदानको वातावरण तयार गर्नेछ।
मौरीपालनलाई आधुनिक र व्यवसायिक बनाउने लक्ष्य
नेपालमा पछिल्ला वर्षहरूमा मौरीपालन व्यवसायप्रति कृषक र युवा उद्यमीहरूको आकर्षण बढ्दै गएको छ। कम लगानीमा सुरु गर्न सकिने, छिटो आम्दानी दिन सक्ने र कृषिसँग सहायक रूपमा जोडिन सक्ने भएकाले यो क्षेत्र ग्रामीण अर्थतन्त्रका लागि उच्च सम्भावनायुक्त उद्यम का रूपमा स्थापित हुँदै गएको छ।
यद्यपि, प्रविधिको अभाव, रोग व्यवस्थापन, गुणस्तरीय रानी मौरी उत्पादन, जलवायुजन्य असर, बजार अस्थिरता र ब्रान्डिङको कमजोरी जस्ता कारणले यो क्षेत्र अझै पनि आफ्नो पूर्ण क्षमतामा पुग्न सकेको छैन।
यही सन्दर्भमा आयोजना हुन लागेको अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलनलाई नेपालको मौरीपालन क्षेत्रलाई परम्परागत अभ्यासबाट आधुनिक, व्यावसायिक र प्रतिस्पर्धी दिशातर्फ लैजाने महत्वपूर्ण कदम का रूपमा लिइएको छ।
सम्मेलनले कृषक र सरोकारवालालाई केवल सैद्धान्तिक जानकारी मात्र होइन, व्यवहारिक अनुभव, सफल मोडेल, वैज्ञानिक अनुसन्धान र बजार रणनीति समेत उपलब्ध गराउने विश्वास गरिएको छ।
विश्वभरका विज्ञहरू एउटै मञ्चमा
आयोजक संस्थाका अनुसार सम्मेलनमा विश्वका विभिन्न देशबाट मौरीपालन, परागसेचन, मौरीजन्य उत्पादन, जैविक कृषि, वातावरणीय संरक्षण र कृषिउद्यमसँग सम्बन्धित विशेषज्ञहरू सहभागी हुनेछन्।
उनीहरूले आफ्नो देश तथा संस्थामा प्रयोग भइरहेका उन्नत प्रविधि, व्यवस्थापन पद्धति, अनुसन्धान निष्कर्ष र बजार विस्तारका अनुभवहरू प्रस्तुत गर्नेछन्।
यस सम्मेलनले नेपालका कृषक र अनुसन्धानकर्तालाई विश्वस्तरको अभ्याससँग प्रत्यक्ष परिचित गराउने, स्थानीय सन्दर्भमा लागू गर्न सकिने उपायबारे स्पष्ट दृष्टिकोण दिने तथा अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्य र साझेदारीका ढोका खोल्ने अपेक्षा गरिएको छ।
विशेषगरी, मौरीपालनसँग सम्बन्धित रोग तथा परजीवी व्यवस्थापन, रानी मौरीको गुणस्तरीय उत्पादन, मौरीका जातीय विविधता संरक्षण, आधुनिक घार प्रविधि, महको गुणस्तर परीक्षण, मूल्य अभिवृद्धि, प्याकेजिङ र निर्यात सम्भावना जस्ता विषय सम्मेलनका मुख्य आकर्षण बन्नेछन्।
कृषिमा मौरीको भूमिका : महभन्दा धेरै ठूलो योगदान
मौरीपालन भन्नासाथ धेरैको ध्यान मह उत्पादनतर्फ जान्छ। तर, विज्ञहरूका अनुसार मौरीको सबैभन्दा ठूलो योगदान परागसेचन सेवा हो, जसले कृषि उत्पादन र जैविक विविधता दुवैलाई प्रत्यक्ष रूपमा प्रभाव पार्छ।
फलफूल, तरकारी, तेलहन, दलहन तथा अन्य धेरै बालीहरूको उत्पादन र गुणस्तरमा मौरीको भूमिका अत्यन्तै महत्वपूर्ण हुन्छ।
यही कारणले, मौरीपालनलाई केवल एक सहायक पेशा नभई खाद्य सुरक्षा, पोषण सुरक्षा, वातावरणीय सन्तुलन र कृषि उत्पादकत्वसँग जोडिएको रणनीतिक क्षेत्र का रूपमा हेरिन थालेको छ।
सम्मेलनले यस पक्षलाई थप उजागर गर्दै मौरी र कृषि प्रणालीबीचको अन्तरसम्बन्ध लाई नीतिगत तथा व्यवहारिक तहमा स्थापित गर्न सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।
कृषक, उद्यमी र विद्यार्थीका लागि ‘सुनौलो अवसर’
सम्मेलन केवल विज्ञहरूको औपचारिक छलफलमा सीमित रहने छैन। आयोजकले यसलाई मौरीपालक कृषक, स्टार्टअप उद्यमी, एग्री-प्रेनर, कृषि विद्यार्थी र अनुसन्धानकर्ताहरूका लागि प्रत्यक्ष सिकाइ, अनुभव आदानप्रदान र नेटवर्किङको सशक्त प्लेटफर्म का रूपमा अघि सारेको छ।
यस कार्यक्रमबाट सहभागीहरूले
- नयाँ प्रविधिबारे जानकारी,
- उत्पादन र व्यवस्थापन सुधारका उपाय,
- मौरीजन्य उत्पादनको व्यावसायीकरण,
- देश–विदेशका विज्ञहरूसँग सम्पर्क विस्तार,
- अनुसन्धान र सहकार्यका सम्भावना,
- बजार र लगानीका अवसर
जस्ता महत्वपूर्ण लाभ प्राप्त गर्न सक्नेछन्।
विशेषगरी युवा पुस्ताका लागि मौरीपालनलाई रोजगार, उद्यमशीलता र आत्मनिर्भरता सँग जोडेर हेर्ने दृष्टिकोण विकास गर्न सम्मेलन उपयोगी बन्ने विश्वास गरिएको छ।
नेपालमा वैदेशिक रोजगारीको विकल्प खोजिरहेका युवाका लागि पनि मौरीपालन उच्च सम्भावनायुक्त कृषि-उद्यम बन्न सक्ने सन्देश यस सम्मेलनले प्रवाह गर्नेछ।
मह, मौरीजन्य उत्पादन र बजार सम्भावनामा केन्द्रित बहस
नेपालमा उत्पादित मह तथा अन्य मौरीजन्य उत्पादनहरू—जस्तै मौरीको मैन, परागकण, प्रोपोलिस, रोयल जेली लगायतका वस्तुहरू—व्यावसायिक दृष्टिले अत्यन्त सम्भावनायुक्त मानिन्छन्।
तर, यिनको गुणस्तर मापदण्ड, प्रशोधन, ब्रान्डिङ, प्याकेजिङ, प्रमाणीकरण र निर्यात तयारी अझै सुदृढ हुन बाँकी छ।
सम्मेलनमा यी विषयमा विशेष प्राविधिक सत्र, प्रस्तुति, अनुभव आदानप्रदान र बजारमुखी छलफल हुने जनाइएको छ।
यसले स्थानीय उत्पादकहरूलाई आफ्नो उत्पादनलाई उच्च मूल्यमा बजारमा स्थापित गर्ने रणनीति सिक्न मद्दत गर्नेछ।
साथै, घरेलु उत्पादनलाई अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा प्रतिस्पर्धी बनाउन गुणस्तर र विश्वसनीयताको महत्त्व पनि सम्मेलनको बहसको केन्द्रमा रहनेछ।
जलवायु परिवर्तन र मौरी संरक्षणको एजेन्डा
मौरीपालन क्षेत्र अहिले विश्वव्यापी रूपमा जलवायु परिवर्तन, रासायनिक विषादीको प्रयोग, बासस्थानको क्षय र जैविक विविधता ह्रास जस्ता चुनौतीसँग जुधिरहेको छ।
नेपाल पनि यसबाट अछुतो छैन। विभिन्न भू-भागमा मौरीको व्यवहार, उत्पादन र स्वास्थ्यमा मौसमीय उतारचढावले प्रभाव पारिरहेको तथ्य कृषि तथा वातावरणीय अध्ययनहरूले देखाउँदै आएका छन्।
यही पृष्ठभूमिमा सम्मेलनले मौरी संरक्षण, पर्यावरणमैत्री कृषि अभ्यास, परागसेचक जीवको सुरक्षा र दिगो कृषि प्रणाली निर्माण जस्ता विषयलाई पनि उच्च प्राथमिकतामा राख्नेछ।
यसले मौरीपालनलाई केवल आयआर्जनको माध्यम मात्र नभई प्रकृति संरक्षण र दिगो विकाससँग जोडिएको अभियान का रूपमा स्थापित गर्न सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।
रामपुर फेरि कृषि विमर्शको केन्द्रमा
कृषि तथा वन विज्ञान विश्वविद्यालय, रामपुर, चितवन नेपालकै कृषि शिक्षा, अनुसन्धान र नवप्रवर्तनको एक महत्वपूर्ण शैक्षिक केन्द्रका रूपमा परिचित छ।
यही प्रतिष्ठित संस्थामा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको सम्मेलन आयोजना हुनुले नेपालको कृषि अनुसन्धान र शैक्षिक क्षमतामाथि अन्तर्राष्ट्रिय विश्वास बढेको संकेत समेत गरेको छ।
सम्मेलनले रामपुरलाई केही दिनका लागि विश्वस्तरीय कृषि विमर्श, अनुसन्धान संवाद र उद्यमशीलता बहसको केन्द्र बनाउनेछ।
यसबाट विश्वविद्यालय, अनुसन्धान संस्था, निजी क्षेत्र र कृषक समुदायबीच सहकार्यको दायरा विस्तार हुने विश्वास गरिएको छ।
मौरीपालन क्षेत्रलाई दीर्घकालीन रूपमा सुदृढ, आधुनिक र लाभमुखी बनाउन यस्ता कार्यक्रमहरूको भूमिका अत्यन्त महत्वपूर्ण हुने भएकाले ‘एग्रो टाइम्स मासिक’ ले सम्पूर्ण मौरीपालक कृषक, उद्यमी, विद्यार्थी, अनुसन्धानकर्ता तथा कृषि क्षेत्रका सरोकारवालाहरूलाई यस ऐतिहासिक सम्मेलनमा सक्रिय सहभागिताका लागि हार्दिक आह्वान गरेको छ।
ज्ञान, प्रविधि, नवप्रवर्तन, बजार र सहकार्य, यी सबै पक्षलाई एउटै मञ्चमा समेट्ने यो सम्मेलन नेपालको मौरीपालन क्षेत्रका लागि नयाँ दिशा दिने ऐतिहासिक अवसर बन्न सक्ने देखिन्छ।
यदि नेपालले मौरीपालनलाई वैज्ञानिक, व्यावसायिक र विश्व बजारमुखी ढंगले अघि बढाउन सकेमा यसले कृषकको आम्दानी, कृषि उत्पादन, वातावरणीय सन्तुलन र राष्ट्रिय अर्थतन्त्रमा महत्वपूर्ण योगदान पुर्याउन सक्छ।
त्यसैले, चैत्र २३–२५, रामपुर, चितवन केवल एउटा सम्मेलनको मिति मात्र होइन, नेपालको मौरीपालन क्षेत्रको भविष्य लेखिने सम्भावित मोड पनि हुन सक्छ।
