काठमाडौं । चालु आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को पहिलो त्रैमासमा सञ्चालनमा रहेका बीस वाणिज्य बैंकले कुल १९ अर्ब १४ करोड ५० लाख रुपैयाँ खुद नाफा कमाएका छन्। बैंकहरूको अपरिष्कृत वित्तीय विवरणले नाफा, लाभांश क्षमता, प्रतिसेयर आम्दानी र खराब कर्जाको अवस्थाबीच ठूलो अन्तर देखाएको छ।

पहिलो त्रैमासको वित्तीय विवरणअनुसार कुल नाफामा नबिल बैंक पहिलो स्थानमा रहँदा प्रतिसेयर आम्दानी, वितरणयोग्य नाफा र कर्जाको गुणस्तरका आधारमा एभरेष्ट बैंक र स्ट्यान्डर्ड चार्टर्ड बैंक तुलनात्मक रूपमा अगाडि देखिएका छन्। अर्कोतर्फ, केही बैंकको खराब कर्जा उच्च हुँदा नाफा र लाभांश क्षमतामा दबाब देखिएको छ।

नेपालमा हाल २० वाणिज्य बैंक सञ्चालनमा छन्। तीमध्ये १९ बैंक नेपाल स्टक एक्सचेञ्ज (नेप्से) मा सूचीकृत छन् भने सरकारी स्वामित्वको राष्ट्रिय वाणिज्य बैंक सूचीकृत छैन।

नाफामा नबिल र ग्लोबल आईएमईको अग्रता

पहिलो त्रैमासमा सबैभन्दा धेरै खुद नाफा कमाउने बैंक नबिल बैंक बनेको छ। बैंकले २ अर्ब ५५ करोड ५१ लाख रुपैयाँ नाफा कमाएको छ। दोस्रो स्थानमा रहेको ग्लोबल आईएमई बैंकले २ अर्ब ३१ करोड ३८ लाख रुपैयाँ नाफा आर्जन गरेको छ।

सूचीकृत बैंकमध्ये राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकले १ अर्ब ६४ करोड ९६ लाख रुपैयाँ नाफा कमाएको छ। यद्यपि यो बैंक नेप्सेमा सूचीकृत छैन।

नाफाका आधारमा बैंकहरूबीचको अन्तर हेर्दा ठूला बैंकले व्यवसायको आकार र आम्दानीका आधारमा अग्रता कायम राखेका छन्। तर उच्च नाफा हुनु मात्रै बैंकको समग्र वित्तीय स्वास्थ्य राम्रो हुनुको संकेत होइन। त्यसका लागि खराब कर्जा, नोक्सानी व्यवस्था, पुँजीकोष र वितरणयोग्य नाफाको अवस्थासमेत विश्लेषण गर्नुपर्ने देखिन्छ।

कम नाफा कमाउने बैंकमा सिटिजन्स बैंक इन्टरनेसनल १० करोड ७७ लाख रुपैयाँसहित सबैभन्दा तल छ। कृषि विकास बैंकले १० करोड ९२ लाख र एनआईसी एसिया बैंकले १२ करोड ७४ लाख रुपैयाँ खुद नाफा कमाएका छन्।

लाभांश क्षमतामा एभरेष्ट अगाडि, पाँच बैंकको वितरणयोग्य नाफा ऋणात्मक

बैंकहरूको तत्कालीन लाभांश वितरण क्षमता मापन गर्ने वितरणयोग्य नाफा प्रतिसेयर (DPS) मा एभरेष्ट बैंक सबैभन्दा अगाडि देखिएको छ। बैंकको पहिलो त्रैमासको वितरणयोग्य नाफा प्रतिसेयर २६ रुपैयाँ ८७ पैसा छ।

स्ट्यान्डर्ड चार्टर्ड बैंक २२ रुपैयाँ १९ पैसा र सिद्धार्थ बैंक २१ रुपैयाँ ९६ पैसासहित क्रमशः दोस्रो र तेस्रो स्थानमा छन्।

तर पाँच बैंकको वितरणयोग्य नाफा ऋणात्मक देखिएको छ। प्रभु बैंकको प्रतिसेयर वितरणयोग्य नाफा २८ रुपैयाँ ८३ पैसा ऋणात्मक छ। हिमालयन बैंकको ४३ रुपैयाँ ३९ पैसा र एनआईसी एसिया बैंकको १०३ रुपैयाँ २१ पैसा ऋणात्मक छ।

यसले बैंकहरूको नाफा आर्जन गर्ने क्षमतासँगै विगतको सञ्चित अवस्था, नियामकीय समायोजन र नोक्सानी व्यवस्थाले लाभांश वितरण क्षमतामा पार्ने प्रभावसमेत देखाउँछ।

वितरणयोग्य नाफा सकारात्मक हुँदैमा बैंकले तत्काल लाभांश घोषणा गर्छ भन्ने हुँदैन। लाभांश वितरणका लागि नेपाल राष्ट्र बैंकको नियामकीय व्यवस्था, पुँजी पर्याप्तता र अन्य वित्तीय सर्तसमेत पूरा गर्नुपर्छ।

नोट : वितरणयोग्य नाफा प्रतिसेयरको तथ्यांक वार्षिकीकरण गरिएको होइन।

प्रतिसेयर आम्दानीमा एभरेष्ट बैंकको वर्चस्व

वार्षिकीकरण गरिएको प्रतिसेयर आम्दानी (EPS) मा पनि एभरेष्ट बैंक पहिलो स्थानमा छ। बैंकको ईपीएस ३४ रुपैयाँ ७८ पैसा छ।

नबिल बैंकको ३० रुपैयाँ ३४ पैसा र स्ट्यान्डर्ड चार्टर्ड बैंकको २६ रुपैयाँ ७४ पैसा ईपीएस रहेको छ। यी तीन बैंकले प्रतिसेयर आम्दानीमा अग्रता कायम गरेका छन्।

अर्कोतर्फ, कृषि विकास बैंकको ईपीएस १ रुपैयाँ ५१ पैसा ऋणात्मक छ। सिटिजन्स बैंकको २ रुपैयाँ ६८ पैसा र एनआईसी एसिया बैंकको ३ रुपैयाँ ४२ पैसा रहेको छ।

प्रतिसेयर आम्दानीले बैंकले आफ्नो चुक्ता पुँजीको तुलनामा सेयरधनीका लागि कति आम्दानी सिर्जना गरिरहेको छ भन्ने देखाउँछ। यस आधारमा एभरेष्ट र स्ट्यान्डर्ड चार्टर्डको आम्दानी क्षमता तुलनात्मक रूपमा बलियो देखिएको छ।

पीई अनुपातमा ग्लोबल आईएमई सस्तो देखियो

बैंकहरूको बजार मूल्य र प्रतिसेयर आम्दानीबीचको सम्बन्ध देखाउने मूल्य–आम्दानी अनुपात (P/E Ratio) मा ग्लोबल आईएमई बैंक सबैभन्दा कम अनुपातमा देखिएको छ। बैंकको पीई अनुपात १०.८८ गुणा छ।

प्राइम कमर्सियल बैंकको ११.९८ गुणा र नेपाल बैंकको १३.४२ गुणा पीई अनुपात रहेको छ।

यसको विपरीत, सिटिजन्स बैंकको पीई अनुपात ८२.५७ गुणा र एनआईसी एसिया बैंकको ९३.९१ गुणा पुगेको छ। कृषि विकास बैंकको ईपीएस ऋणात्मक रहेकाले पीई अनुपात पनि ५५.५९ गुणा ऋणात्मक छ।

कम पीई अनुपातले तुलनात्मक रूपमा कम मूल्याङ्कन भएको संकेत दिन सक्छ। तर यसलाई मात्रै आधार बनाएर सेयर सस्तो वा महँगो रहेको निष्कर्ष निकाल्न मिल्दैन। बैंकको सम्पत्तिको गुणस्तर, भविष्यको आम्दानी, जोखिम र बजार मूल्यसमेत हेर्न आवश्यक हुन्छ।

खराब कर्जामा प्रभु बैंकको अवस्था कमजोर

बैंकहरूको वित्तीय स्वास्थ्य मूल्याङ्कन गर्ने महत्त्वपूर्ण सूचक खराब कर्जा अनुपात (NPL) मा पनि उल्लेख्य अन्तर देखिएको छ।

एभरेष्ट बैंकको खराब कर्जा अनुपात सबैभन्दा कम ०.५० प्रतिशत छ। स्ट्यान्डर्ड चार्टर्ड बैंकको १.८३ प्रतिशत र सानिमा बैंकको २.८६ प्रतिशत रहेको छ।

यसको विपरीत प्रभु बैंकको खराब कर्जा अनुपात १४.८० प्रतिशत पुगेको छ। एनआईसी एसिया बैंकको ९.८१ प्रतिशत र नेपाल इन्भेष्टमेन्ट मेगा बैंकको ८.८७ प्रतिशत खराब कर्जा रहेको छ।

उच्च खराब कर्जाले बैंकको ब्याज आम्दानी प्रभावित गर्नुका साथै कर्जा नोक्सानी व्यवस्थाका लागि बढी रकम छुट्याउनुपर्ने अवस्था सिर्जना गर्छ। यसले बैंकको सञ्चालन नाफा, खुद नाफा र लाभांश वितरण क्षमतामा समेत दबाब पार्न सक्छ।

विशेषगरी प्रभु बैंक, एनआईसी एसिया र नेपाल इन्भेष्टमेन्ट मेगा बैंकको खराब कर्जा अनुपात उच्च देखिएकाले आगामी त्रैमासमा कर्जा असुली र सम्पत्तिको गुणस्तर सुधार उनीहरूका लागि महत्त्वपूर्ण चुनौती हुने देखिन्छ।

बैंकिङ क्षेत्रको अवस्था : नाफा मात्रै पर्याप्त छैन

पहिलो त्रैमासको वित्तीय विवरणले वाणिज्य बैंकहरूबीच वित्तीय कार्यसम्पादनमा स्पष्ट भिन्नता देखाएको छ। नबिल र ग्लोबल आईएमईले कुल नाफामा अग्रता कायम गर्दा एभरेष्ट र स्ट्यान्डर्ड चार्टर्ड बैंकले प्रतिसेयर आम्दानी, लाभांश क्षमता र खराब कर्जाको व्यवस्थापनमा तुलनात्मक रूपमा राम्रो अवस्था देखाएका छन्।

एभरेष्ट बैंकको ०.५० प्रतिशत खराब कर्जा, ३४ रुपैयाँ ७८ पैसा ईपीएस र २६ रुपैयाँ ८७ पैसा वितरणयोग्य नाफा प्रतिसेयरले उसको वित्तीय सूचकहरूबीचको सन्तुलन देखाउँछ। स्ट्यान्डर्ड चार्टर्ड बैंक पनि यी सूचकमा तुलनात्मक रूपमा बलियो देखिएको छ।

तर प्रभु बैंकको १४.८० प्रतिशत खराब कर्जा र एनआईसी एसिया बैंकको ९.८१ प्रतिशत खराब कर्जाले बैंकिङ क्षेत्रमा कर्जा असुली तथा सम्पत्तिको गुणस्तर अझै चुनौतीपूर्ण रहेको संकेत गर्छ।

समग्रमा, पहिलो त्रैमासको तथ्यांकले बैंकको मूल्याङ्कन गर्दा खुद नाफालाई मात्रै आधार बनाउन नहुने देखाएको छ। नाफाको स्रोत, खराब कर्जाको अवस्था, वितरणयोग्य नाफा, प्रतिसेयर आम्दानी र बजार मूल्यबीचको सम्बन्धलाई एकसाथ विश्लेषण गर्नुपर्ने हुन्छ। आगामी त्रैमासमा बैंकहरूले कर्जा असुली, सञ्चालन खर्च नियन्त्रण र नियमित आम्दानी विस्तारमा कस्तो प्रगति गर्छन् भन्ने कुराले उनीहरूको वित्तीय अवस्थाको दिशा निर्धारण गर्नेछ।

स्रोत : बैंकहरूको आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को पहिलो त्रैमासिक अपरिष्कृत वित्तीय विवरण तथा उपलब्ध तुलनात्मक तथ्यांक।

सम्पादकीय नोट: मूल तथ्यांकमा नाफा सबै २० बैंकको समेटिएको छ भने DPS, EPS, P/E र NPL सूचीकृत १९ बैंकको तुलनामा आधारित छन्। पीई अनुपात बजार मूल्य र रिपोर्टमा प्रयोग गरिएको ईपीएसको मितिसँग निर्भर हुने भएकाले यसलाई स्थिर सूचकका रूपमा बुझ्नु हुँदैन।