आज लाग्छ—धन र विद्यामध्ये एउटालाई ठूलो र अर्कोलाई सानो भनेर छुट्याउनु नै शायद गलत रहेछ।

विद्याले मानिसलाई सही बाटो देखाउँछ। धनले त्यो बाटोमा काम गर्ने सामर्थ्य दिन्छ। विद्याले विवेक दिन्छ भने धनले अवसर सिर्जना गर्न सक्छ। ज्ञानले समाज बुझ्न सिकाउँछ भने स्रोत–साधनले समाजका लागि केही गर्न सक्ने क्षमता दिन्छ।

त्यसैले धनको धनी हुनु नराम्रो होइन, बरु धनको उपयोग कस्तो काममा हुन्छ भन्ने कुरा महत्वपूर्ण हो।

आज देश प्राकृतिक विपद्को चपेटामा छ। बाढीपहिरोले घर भत्किएका छन्, सडक र पुल बगेका छन्, परिवार विस्थापित भएका छन्। कतिपयले आफ्ना आफन्त गुमाएका छन्। यस्तो संकटको घडीमा राज्यका संयन्त्रसँगै नागरिकको सहयोग पनि उत्तिकै आवश्यक हुन्छ।

यही बेला ८७ वर्षीया राजी राणाले प्रधानमन्त्री दैवी प्रकोप उद्धार कोषमा १ करोड ९ लाख रुपैयाँ सहयोग गरेर एउटा महत्वपूर्ण सन्देश दिनुभएको छ।

यो केवल ठूलो रकमको सहयोग होइन। यो धन र मनबीचको सम्बन्धको एउटा सुन्दर उदाहरण हो।

हामीकहाँ एउटा प्रचलित भाष्य छ—
‘धन हुनेको मन हुँदैन, मन हुनेको धन हुँदैन।’

तर राजी राणाको यो सहयोगले त्यो भाष्यलाई नै चुनौती दिएको छ।

उहाँसँग धन छ, तर त्यो धनमा मन पनि छ। आफ्नो सम्पत्तिको एउटा ठूलो हिस्सा संकटमा परेका नागरिकका लागि छुट्याउने मन छ। आफ्नो व्यक्तिगत सुखसुविधाभन्दा विपद्मा परेका मानिसको पीडालाई ठूलो ठान्ने सोच छ।

८७ वर्षको उमेरमा करोडौँ रुपैयाँ सहयोग गर्नु आफैँमा असाधारण कुरा हो। तर रकमभन्दा पनि ठूलो कुरा त्यस पछाडिको भावना र सामाजिक उत्तरदायित्व हो।

हामीमध्ये धेरैले कमाउनुलाई सफलता ठान्छौँ। केहीले बचाउनुलाई बुद्धिमानी ठान्छौँ। तर कमाएको र बचाएको सम्पत्तिमध्ये केही हिस्सा समाजलाई आवश्यक परेको बेला फर्काउन सक्नु अझ ठूलो मानवीयता हो।

राजी राणाको सहयोगले यही कुरा सम्झाएको छ।

धन कमाउनु अपराध होइन, धनमा मानवीयता हराउनुचाहिँ दुःखद हो

धनप्रतिको हाम्रो दृष्टिकोण पनि बदलिन आवश्यक छ। धन आफैँमा राम्रो वा नराम्रो हुँदैन। त्यसको प्रयोगले त्यसको अर्थ निर्धारण गर्छ।

कसैले धनलाई केवल व्यक्तिगत विलासिताका लागि प्रयोग गर्छ भने त्यो सम्पत्तिको एउटा रूप हो। तर त्यही धनबाट कसैको घर पुनर्निर्माण हुन्छ, कसैको उपचार हुन्छ, विपद्मा परेकालाई राहत पुग्छ भने त्यो धन मानवीय सेवाको माध्यम बन्छ।

त्यसैले अब ‘धन ठूलो कि विद्या ?’ भन्ने प्रश्नलाई नयाँ ढंगले हेर्नुपर्ने बेला आएको छ।

विद्या ठूलो हो कि धन ?

सायद उत्तर यस्तो हुन सक्छ—
विद्याले धन कमाउने विवेक देओस् र धनले विद्याले देखाएको बाटोमा समाजका लागि काम गरोस्।

धनसँग विवेक जोडियो भने परोपकार जन्मिन्छ।
ज्ञानसँग स्रोत जोडियो भने परिवर्तन सम्भव हुन्छ।
र धनसँग मन जोडियो भने संकटमा परेकाले आशा पाउँछन्।

आज प्राकृतिक विपद्ले देशलाई ठूलो परीक्षा लिइरहेको छ। यस्तो बेला राज्यले आफ्नो दायित्व पूरा गर्नुपर्छ। सरकारलाई नागरिकले सहयोग गर्नुपर्छ। सक्षम नागरिकले कमजोरको हात समात्नुपर्छ। संस्थाहरूले आफ्नो सामाजिक उत्तरदायित्व निर्वाह गर्नुपर्छ।

राजी राणाको सहयोग त्यही सामाजिक उत्तरदायित्वको एउटा उदाहरण हो।

उहाँले दिएको १ करोड ९ लाख रुपैयाँ राहत कोषमा जम्मा हुने एउटा रकम मात्र होइन, विपद्मा परेका नागरिकका लागि आशाको एउटा सन्देश पनि हो।

बाल्यकालमा वादविवाद प्रतियोगितामा विद्याको पक्ष लिएर पुरस्कार जित्दा निधारमा लागेको अबिर केही घण्टामै मेटिन्थ्यो। तर जीवनले सिकाएको पाठ भने लामो समय रहन्छ।

आज फेरि त्यही पुरानो प्रश्न सम्झिन्छु—‘धन ठूलो कि विद्या ?’

अब उत्तर दिनुपर्दा सायद म भन्छु—

विद्याले धनलाई सही ठाउँमा प्रयोग गर्न सिकाउँछ। धनले विद्याको उद्देश्यलाई व्यवहारमा उतार्ने सामर्थ्य दिन्छ। त्यसैले दुवैको सन्तुलन आवश्यक छ।

र त्यो सन्तुलनको सबैभन्दा सुन्दर उदाहरण आज ८७ वर्षीया राजी राणाले प्रस्तुत गर्नुभएको छ।

धनको धनी हुनु नराम्रो होइन। धनसँगै मनको धनी हुनुचाहिँ ठूलो कुरा हो।

मनकारी मनलाई सलाम !