अर्थमन्त्री डा. स्वर्णिम वाग्लेले बैंकिङ प्रणालीमा रहेको अधिक तरलतालाई उत्पादनशील क्षेत्रमा परिचालन गर्नुपर्नेमा जोड दिइरहेका बेला नेपाल राष्ट्र बैंक (NRB) का पछिल्ला तथ्यांकले पनि त्यही चुनौती देखाउँछन्। बैंकहरूसँग कर्जा दिन पर्याप्त स्रोत भए पनि निजी क्षेत्रबाट कर्जाको माग अपेक्षाअनुसार बढ्न सकेको छैन।

१. तरलता किन धेरै छ?

राष्ट्र बैंकका पछिल्ला सूचकअनुसार बैंकिङ प्रणालीको सीडी (Credit-to-Deposit) अनुपात करिब ७१ प्रतिशत वरिपरि झरेको छ, जुन नियामकीय सीमाभन्दा निकै तल हो। यसको अर्थ बैंकहरूसँग थप कर्जा प्रवाह गर्न पर्याप्त क्षमता छ। अन्तरबैंक ब्याजदर पनि करिब २.७५ प्रतिशत जति न्यून स्तरमा छ, जसले बजारमा नगद अभाव नभई अधिक तरलता रहेको संकेत गर्छ।

यसको प्रमुख कारणहरू:

• विप्रेषण (Remittance) निरन्तर बढ्दा निक्षेप तीव्र रूपमा वृद्धि हुनु,
• आयात विस्तार अपेक्षाकृत कमजोर रहनु,
• निजी क्षेत्रले नयाँ लगानी विस्तार नगर्नु,
• उद्योगहरूको उत्पादन क्षमता पूर्ण रूपमा प्रयोग हुन नसक्नु।

२. कर्जा वृद्धिदर किन सुस्त?

बैंकहरूसँग ऋण दिन पैसा भए पनि निजी क्षेत्रको कर्जा माग कमजोर छ। यसको पछाडि केही मुख्य कारण छन्।

• उद्योग–व्यवसायमा लगानी गर्ने आत्मविश्वास अझै पूर्ण रूपमा फर्किएको छैन।
• निर्माण, रियल इस्टेट र उत्पादन क्षेत्रमा नयाँ परियोजनाको गति सुस्त छ।
• बैंकहरूले पछिल्ला वर्षमा खराब कर्जा (NPL) बढेपछि कर्जा मूल्यांकनमा कडाइ गरेका छन्।
• उद्यमीहरू बजार माग र उपभोग बढ्ने संकेत पर्खिरहेका छन्।

३. अर्थमन्त्रीको सन्देश किन महत्वपूर्ण?

यही कारण अर्थमन्त्री वाग्लेले “अधिक तरलता किन उत्पादनशील लगानीमा रूपान्तरण हुन सकेन?” भन्ने प्रश्न उठाएका हुन्। सरकार अब बैंकहरूलाई केवल निक्षेप संकलन गर्ने संस्थाका रूपमा होइन, कृषि, उद्योग, ऊर्जा, पर्यटन र पूर्वाधारमा लगानी प्रवाह गर्ने साझेदारका रूपमा हेर्न चाहन्छ।

सरकारले आगामी मौद्रिक नीति, नियामकीय सुधार तथा वित्त मन्त्रालय–नेपाल राष्ट्र बैंक–बैंकिङ क्षेत्रबीच समन्वय बढाएर निजी क्षेत्रको लगानी पुनर्जीवित गर्ने रणनीति अघि सारेको छ।

४. आगामी मौद्रिक नीतिबाट के अपेक्षा?

अर्थशास्त्रीहरूका अनुसार आगामी चरणमा राष्ट्र बैंकले निम्न विषयमा ध्यान दिन सक्छः

• उत्पादनशील क्षेत्रमा लक्षित कर्जा प्रवाहलाई प्रोत्साहन,
• साना तथा मझौला उद्योग (MSME) मा सहुलियतपूर्ण वित्त पहुँच,
• बैंकिङ नियमनलाई जोखिममा आधारित तर लचिलो बनाउने,
• निष्क्रिय तरलतालाई अर्थतन्त्रमा परिचालन गर्ने उपायहरू।

बैंकिङ प्रणालीमा तरलताको समस्या छैन, समस्या कर्जा माग र लगानीको मनोबल हो। निक्षेप निरन्तर बढिरहे पनि त्यसअनुसार कर्जा विस्तार हुन नसक्दा बैंकहरूको ब्याज आम्दानीमा दबाब पर्न सक्छ। त्यसैले अब आर्थिक पुनरुत्थानको मुख्य आधार विश्वास पुनःस्थापना, निजी लगानी विस्तार र उत्पादनशील क्षेत्रमा कर्जा प्रवाह बन्ने देखिन्छ। यही सन्दर्भमा अर्थमन्त्री वाग्लेले बैंकहरूलाई दिएको सन्देश आगामी मौद्रिक नीति र आर्थिक सुधारको दिशासूचक संकेतका रूपमा हेरिएको छ।