खोटाङ। खोटाङको हलेसी तुवाचुङ नगरपालिकाले परम्परागत रूपमा उत्पादन हुँदै आएको कोदोबाट बनाइने तीनपाने रक्सीलाई ब्रान्डिङ, लेबलिङ तथा गुणस्तरीय प्याकेजिङसहित बजारमा ल्याउने पहल थालेको छ। स्थानीय उत्पादनलाई व्यावसायिक स्वरूप दिँदै किसानको आय वृद्धि, घरेलु उद्योगको प्रवर्द्धन र गाउँमै रोजगारी सिर्जना गर्ने उद्देश्यका साथ नगरपालिकाले यो अभियान अघि बढाएको जनाएको छ।
वर्षौंदेखि स्थानीय समुदायले आफ्नै उपभोगका लागि उत्पादन गर्दै आएको तीनपानेलाई आधुनिक बजारको आवश्यकता अनुसार ब्रान्डिङ गरी बिक्री वितरण सुरु गरिएसँगै यसले स्थानीय उत्पादनलाई नयाँ पहिचान दिलाउने अपेक्षा गरिएको छ। नगरपालिकाका अनुसार उत्पादनको गुणस्तर, स्वाद, प्याकेजिङ र बजार व्यवस्थापनमा विशेष ध्यान दिइएको छ।
कोदो नेपालको पहाडी तथा हिमाली जिल्लामा उत्पादन हुने महत्वपूर्ण खाद्यान्न बालीमध्ये एक हो। पोषणयुक्त अन्नका रूपमा परिचित कोदोबाट तयार गरिने तीनपाने रक्सी विशेषगरी पूर्वी पहाडी क्षेत्रमा सांस्कृतिक परम्परासँग जोडिएको पेय पदार्थ हो। विवाह, पूजाआजा, चाडपर्व तथा अन्य सामाजिक कार्यक्रममा यसको प्रयोग हुँदै आएको छ। यही सांस्कृतिक सम्पदालाई आर्थिक अवसरमा रूपान्तरण गर्ने उद्देश्यले नगरपालिकाले व्यवस्थित उत्पादन र बजारीकरणमा जोड दिएको हो।
नगरपालिकाका जनप्रतिनिधिहरूका अनुसार स्थानीय स्रोत र सीपलाई संरक्षण गर्दै आर्थिक मूल्य सिर्जना गर्नु अहिलेको प्रमुख आवश्यकता हो। त्यसैले परम्परागत उत्पादनलाई आधुनिक बजारसँग जोड्न ब्रान्डिङ, लेबलिङ र आकर्षक प्याकेजिङको व्यवस्था गरिएको हो। यसबाट उत्पादनप्रति उपभोक्ताको विश्वास बढ्नुका साथै बजार विस्तारमा पनि सहयोग पुग्ने विश्वास गरिएको छ।
स्थानीय किसानहरूका अनुसार यसअघि कोदोको पर्याप्त बजार नहुँदा उत्पादन बढाउन उत्साह कम थियो। अब तीनपानेको व्यावसायिक उत्पादन र बिक्री सुरु भएपछि कोदो खेती विस्तार हुने, किसानले उचित मूल्य पाउने तथा युवा पुस्ता पनि कृषि र घरेलु उद्योगतर्फ आकर्षित हुने अपेक्षा गरिएको छ।
नगरपालिकाले उत्पादन प्रक्रियामा स्वच्छता, गुणस्तर र कानुनी मापदण्डको पालना गर्न उत्पादक समूहलाई तालिम तथा प्राविधिक सहयोग उपलब्ध गराउँदै आएको जनाएको छ। साथै स्थानीय उद्यमी, महिला समूह र सहकारी संस्थालाई उत्पादन तथा बजारीकरणमा सहभागी गराएर सामूहिक उद्यमको विकास गर्ने योजना पनि अघि बढाइएको छ।
स्थानीय तहको यो पहलले कोदो खेतीको विस्तार मात्र नभई घरेलु उद्योगको विकास, कृषि उत्पादनको मूल्य अभिवृद्धि र ग्रामीण अर्थतन्त्र सुदृढीकरणमा महत्वपूर्ण योगदान पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ। विज्ञहरूका अनुसार स्थानीय विशेषता बोकेका उत्पादनलाई ब्रान्डिङ गरेर बजारमा लैजान सके ग्रामीण क्षेत्रका उत्पादनले राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा समेत स्थान बनाउन सक्छन्।
हलेसी तुवाचुङ नगरपालिकाको यो अभियानलाई स्थानीय उत्पादनको संरक्षण र प्रवर्द्धनसँगै पर्यटनसँग जोड्ने प्रयासका रूपमा पनि हेरिएको छ। धार्मिक तथा सांस्कृतिक गन्तव्यका रूपमा परिचित हलेसी क्षेत्रमा आउने आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटकलाई स्थानीय स्वाद र संस्कृतिसँग परिचित गराउने माध्यमका रूपमा पनि ब्रान्डेड तीनपाने उपयोगी बन्न सक्ने विश्वास गरिएको छ।
स्थानीय उत्पादनलाई पहिचान, गुणस्तर र बजारसँग जोड्ने नगरपालिकाको यो पहल सफल भएमा अन्य स्थानीय तहका लागि पनि उदाहरणीय अभ्यास बन्न सक्ने अपेक्षा गरिएको छ। यसले परम्परागत ज्ञान, स्थानीय कृषि उत्पादन र घरेलु उद्योगलाई आधुनिक बजार अर्थतन्त्रसँग जोड्दै ग्रामीण विकासको नयाँ सम्भावना सिर्जना गर्ने विश्वास गरिएको छ।
