काठमाडौं। नेपालको प्रमुख निर्यातजन्य वस्तुमध्ये एक चियाको सबैभन्दा ठूलो बजार भारतमा पछिल्ला समय देखिएका व्यापारिक अवरोधले नेपाली चिया उद्योग दबाबमा परेको छ। गुणस्तर परीक्षणको प्रक्रिया, सीमा नाकामा हुने ढिलाइ, कागजी प्रक्रिया तथा प्राविधिक मापदण्डसम्बन्धी समस्याले निर्यात प्रभावित भएपछि यसको समाधान खोज्न विशेष कार्यदल गठन गरिएको छ।
नेपाली चिया विशेषगरी पूर्वी पहाडी जिल्लाबाट उत्पादन हुँदै भारतीय बजारमा ठूलो परिमाणमा निर्यात हुने गरेको छ। तर पछिल्ला वर्षहरूमा भारतीय पक्षले लागू गरेका विभिन्न गुणस्तर परीक्षण तथा आयातसम्बन्धी प्रक्रियामा कडाइ हुँदा निर्यातकर्ताले अतिरिक्त खर्च, समयको क्षति र अनिश्चितताको सामना गर्नुपरेको व्यवसायीहरूको भनाइ छ।
चिया उद्योगसँग सम्बन्धित सरोकारवालाहरूका अनुसार निर्यातमा आउने सामान्य प्रशासनिक अवरोधले समेत किसानदेखि उद्योगी र निर्यातकर्तासम्मको सम्पूर्ण आपूर्ति शृङ्खलामा असर पार्ने गरेको छ। समयमै चिया निर्यात हुन नसक्दा उत्पादन भण्डारणमा बस्ने, गुणस्तरमा असर पर्ने र अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा नेपाली चियाको विश्वसनीयतामा समेत चुनौती उत्पन्न हुन सक्ने चिन्ता व्यक्त गरिएको छ।
यही अवस्थालाई ध्यानमा राख्दै गठन गरिएको विशेष कार्यदलले समस्याको वास्तविक कारण पहिचान गरी तत्कालीन र दीर्घकालीन समाधानका उपाय प्रस्ताव गर्ने अपेक्षा गरिएको छ। कार्यदलले नेपाल र भारतबीचका व्यापार सम्झौता, सीमा व्यवस्थापन, प्रयोगशाला परीक्षणको पारस्परिक मान्यता, निर्यात प्रक्रिया सहजीकरण तथा दुई देशका सम्बन्धित निकायबीचको समन्वयलाई समेत अध्ययन गर्नेछ।
विज्ञहरूका अनुसार नेपालले केवल समस्या समाधानमा मात्र सीमित नरही आफ्ना चिया उत्पादनको गुणस्तर प्रमाणिकरण, ब्रान्ड प्रवर्द्धन र वैकल्पिक अन्तर्राष्ट्रिय बजार विस्तारमा समेत ध्यान दिन आवश्यक छ। भारतमा अत्यधिक निर्भरता कायम रहँदा कुनै पनि नीतिगत परिवर्तन वा प्राविधिक अवरोधले सम्पूर्ण चिया क्षेत्र प्रभावित हुने जोखिम रहेको उनीहरूको विश्लेषण छ।
विशेष कार्यदलको प्रभावकारिता, नेपाल–भारतबीचको कूटनीतिक तथा व्यापारिक संवादको गति, र चिया उद्योग सुधारका लागि दीर्घकालीन नीति निर्माणले आगामी दिनमा नेपाली चियाको भविष्य कति मजबुत बन्छ भन्ने निर्धारण गर्नेछ।
