“भक्ति, शक्ति र समर्पणको अद्भुत प्रतीक: हनुमानजी!

काठमाडौं :  हिन्दु धार्मिक परम्परामा अटल भक्ति, अदम्य शक्ति, साहस र समर्पणका जीवित प्रतीकका रूपमा पूजिने हनुमानजीप्रति श्रद्धा र आस्था नेपालसहित सम्पूर्ण हिन्दु समाजमा विशेष रूपमा देखिन्छ। भगवान श्रीरामप्रति अनन्य निष्ठा, सेवाभाव र त्यागको आदर्श प्रस्तुत गर्ने हनुमानजीको स्वरूप आज पनि लाखौं श्रद्धालुका लागि आध्यात्मिक प्रेरणा, संकटमोचन विश्वास र धार्मिक ऊर्जाको स्रोत बनेको छ।

हालै सार्वजनिक एक धार्मिक दृश्यमा हनुमानजीको विशाल प्रतिमाले श्रद्धालु तथा सर्वसाधारणको ध्यान आकर्षित गरिरहेको छ। प्रतिमामा हनुमानजीले आफ्नो छाती चिरेर भित्र भगवान श्रीराम र माता सीताको दिव्य स्वरूप देखाइरहेको दृश्य प्रस्तुत गरिएको छ, जुन हिन्दु आस्थामा निष्कपट भक्ति र पूर्ण समर्पणको सबैभन्दा शक्तिशाली प्रतीकमध्ये एक मानिन्छ।

श्रीरामप्रतिको अनन्य भक्तिको प्रतीक

हनुमानजीको धार्मिक महत्त्व केवल शक्ति वा पराक्रममा मात्र सीमित छैन, उहाँलाई सच्चा सेवक, आदर्श भक्त र धर्मरक्षकका रूपमा पनि उच्च स्थान दिइन्छ। रामायणकालीन प्रसंगमा भगवान श्रीरामप्रति उहाँको अविचल निष्ठा, समर्पण र सेवाभावले हनुमानजीलाई हिन्दु धर्ममा विशिष्ट स्थान दिलाएको छ।

धार्मिक विश्वासअनुसार हनुमानजीले असत्य, अन्याय, भय र संकटविरुद्ध लड्ने शक्तिको प्रतिनिधित्व गर्नुहुन्छ। त्यसैले उहाँलाई “संकटमोचन” अर्थात् संकट टार्ने देवताका रूपमा पनि पूजा गरिन्छ। भक्तजनहरू विश्वास गर्छन् कि हनुमान चालीसा, बजरंग बाण, सुन्दरकाण्ड पाठ तथा हनुमान पूजाले मनोबल, साहस, आत्मविश्वास र मानसिक शान्ति प्रदान गर्छ।

विशाल प्रतिमाले बढायो धार्मिक आकर्षण

तस्बिरमा देखिएको हनुमानजीको विशाल प्रतिमाले धार्मिक स्थलको गरिमा मात्र बढाएको छैन, यसले स्थानीय स्तरमा आस्था, दर्शन र धार्मिक पर्यटनको सम्भावना पनि थप मजबुत बनाएको देखिन्छ। यस्ता प्रतिमा र मन्दिरहरू केवल पूजा–अर्चनाका केन्द्र मात्र नभई सांस्कृतिक पहिचान, सामुदायिक एकता र धार्मिक चेतनाका प्रतीकका रूपमा पनि विकसित हुँदै गएका छन्।

विशेषगरी हनुमानजीको छातीभित्र श्रीराम–सीता रहेको स्वरूप हिन्दु दर्शनमा गहिरो अर्थ बोकेको मानिन्छ। यसले बाह्य शक्ति भन्दा पनि आन्तरिक भक्ति र हृदयमा ईश्वरप्रतिको निष्ठालाई ठूलो ठान्ने धार्मिक सन्देश दिन्छ। यही कारणले यस्ता प्रतिमाहरू श्रद्धालुका लागि भक्तिभाव जागृत गर्ने आध्यात्मिक केन्द्र बन्ने गरेका छन्।

मंगलबार र शनिबार विशेष श्रद्धा

हनुमानजीप्रति हिन्दु धर्मावलम्बीको विशेष श्रद्धा मंगलबार र शनिबार बढी देखिन्छ। यी दिन मन्दिरहरूमा भक्तजनको उल्लेख्य भीड लाग्ने, पूजा–अर्चना, दीप प्रज्वलन, प्रसाद वितरण तथा धार्मिक पाठ–पूजन हुने परम्परा रहेको छ। विशेषगरी दुःख, बाधा, डर, रोग, शत्रु भय र मानसिक अशान्तिबाट मुक्तिको कामना गर्दै श्रद्धालुहरू हनुमानजीको पूजा गर्ने गर्दछन्।

नेपालका विभिन्न स्थानमा अवस्थित हनुमान मन्दिर, विशाल प्रतिमा र धार्मिक स्थलहरूले स्थानीय जनजीवनमा पनि विशेष प्रभाव पारेका छन्। यस्ता स्थलहरूमा धार्मिक गतिविधि, मेला, पर्व, सामूहिक पूजाआजा र भजन–कीर्तनमार्फत सामाजिक सद्भाव र सांस्कृतिक संरक्षणमा समेत योगदान पुग्ने गरेको छ।

आध्यात्मिक सन्देश : शक्ति मात्र होइन, विनम्रता पनि

धार्मिक दृष्टिले हनुमानजीको महत्त्व केवल बलशाली देवताको रूपमा मात्र छैन। उहाँले असीम शक्ति हुँदाहुँदै पनि अहंकारविहीन सेवा, नम्रता, अनुशासन, गुरु–भक्ति र धर्मपालनको आदर्श स्थापित गर्नुभएको मानिन्छ। यही कारणले हनुमानजी युवा पुस्तादेखि वृद्धसम्म सबैका लागि आदर्श चरित्रका रूपमा पूजनीय हुनुहुन्छ।

धार्मिक गुरुहरूका अनुसार आजको व्यस्त, तनावपूर्ण र प्रतिस्पर्धात्मक जीवनमा हनुमानजीको चरित्रले विश्वास, धैर्य, सेवा, आत्मबल र सकारात्मक ऊर्जाको सन्देश दिन्छ। हनुमानजीको भक्ति केवल धार्मिक आस्था मात्र नभई मानवीय गुण, नैतिक शक्ति र कर्तव्यनिष्ठ जीवनशैलीको प्रेरणासमेत हो।

धार्मिक पर्यटन र सांस्कृतिक संरक्षणको आधार

यस्ता विशाल धार्मिक संरचनाहरूले स्थानीय तहमा धार्मिक पर्यटन, सांस्कृतिक पहिचान र आर्थिक गतिविधिलाई पनि टेवा पुर्‍याउन सक्छन्। श्रद्धालु, पर्यटक तथा दर्शनार्थीको आगमनले धार्मिक स्थल वरपर व्यापार, सेवा, स्थानीय रोजगारी र सांस्कृतिक गतिविधिसमेत बढ्न सक्छ।

यस अर्थमा हनुमानजीको विशाल प्रतिमा केवल धार्मिक मूर्ति मात्र नभई स्थानीय गौरव, सांस्कृतिक सम्पदा र आध्यात्मिक आकर्षणको केन्द्रका रूपमा पनि हेरिन थालेको छ।

आस्थाको केन्द्र, विश्वासको आधार

समय परिवर्तनसँगै मानिसको जीवनशैली बदलिँदै गए पनि भक्ति, विश्वास र ईश्वरप्रतिको समर्पणप्रतिको आकर्षण भने अझै जीवित छ। हनुमानजीप्रतिको जनआस्था यही सतत विश्वासको उदाहरण हो।

भक्ति, शक्ति र समर्पणको अद्भुत प्रतीकका रूपमा पूजिने हनुमानजी आज पनि लाखौं श्रद्धालुको मनमा आशा, साहस र आध्यात्मिक बलका स्रोत बनेर बसिरहनुभएको छ।