बर्दिया । बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्जअन्तर्गत हात्तीसार क्षेत्रमा नियमित स्याहार–सुसारका क्रममा खोलामा नुहाइँदै गरेको एक भाले हात्तीले अचानक आफ्नै माहुतेमाथि आक्रमण गरेको छ। अप्रत्याशित रूपमा भएको उक्त घटनापछि हात्तीसार क्षेत्रमा केहीबेर तनाव र त्रासको अवस्था सिर्जना भएको थियो।
निकुञ्ज स्रोतका अनुसार हात्तीलाई दैनिकजसो झैँ खोलामा लगेर नुहाउने, शरीर सफा गर्ने र स्वास्थ्य अवस्था जाँच्ने क्रममा उक्त घटना भएको हो। सुरुवातमा सामान्य देखिएको भाले हात्ती केही समयपछि एक्कासी उत्तेजित बनेर आफ्नो नजिक रहेका माहुतेमाथि जाइलागेको बताइएको छ।
प्रत्यक्षदर्शीका अनुसार हात्ती नुहाउने क्रममा सुरुमा कुनै असामान्य संकेत नदेखिए पनि केहीबेरमै उसले आक्रामक व्यवहार देखाएको थियो। हात्तीको अचानकको व्यवहार परिवर्तनले त्यहाँ रहेका अन्य कर्मचारीसमेत झस्किएका थिए। आक्रमण भएपछि तत्कालै अन्य कर्मचारी र सुरक्षाकर्मीले हस्तक्षेप गरी माहुतेलाई जोगाउने प्रयास गरेका थिए।
आक्रमणबाट माहुते घाइते भएका छन्। उनको शरीरका विभिन्न भागमा चोट लागेको जनाइएको छ। घाइतेको अवस्था सामान्य वा गम्भीर के छ भन्नेबारे विस्तृत आधिकारिक जानकारी सार्वजनिक नभए पनि प्रारम्भिक उपचारका लागि उनलाई तत्कालै स्वास्थ्य संस्थामा लगिएको बताइएको छ। आवश्यकता अनुसार थप उपचारका लागि अन्यत्र पठाउने तयारीसमेत गरिएको बुझिएको छ।
अचानक किन आक्रामक बन्यो हात्ती ?
वन्यजन्तु व्यवस्थापनमा संलग्न जानकारहरूका अनुसार भाले हात्तीहरू कहिलेकाहीँ ‘मत्ता’ भनिने विशेष अवस्थामा पुग्ने गर्छन्। यस्तो अवस्थामा उनीहरू सामान्यभन्दा बढी उत्तेजित, चिडचिडा र आक्रामक बन्न सक्छन्।
विशेषज्ञहरूका अनुसार प्रजनन चक्र, शारीरिक असहजता, वातावरणीय तनाव, अपरिचित गतिविधि, भीडभाड, ठूलो आवाज वा स्वास्थ्य समस्याले हात्तीको व्यवहारमा अचानक परिवर्तन ल्याउन सक्छ। लामो समयदेखि मानिससँग घुलमिल गरेर राखिएका हात्तीहरूले पनि कहिलेकाहीँ अप्रत्याशित प्रतिक्रिया दिन सक्ने भएकाले उच्च सतर्कता अनिवार्य मानिन्छ।
सुरक्षा व्यवस्थामाथि उठ्यो प्रश्न
घटनापछि हात्ती व्यवस्थापन र कर्मचारी सुरक्षासम्बन्धी मापदण्डबारे प्रश्न उठ्न थालेको छ। विशेषगरी भाले हात्तीलाई खुला क्षेत्रमा नुहाउन लैजाँदा आवश्यक सुरक्षात्मक सावधानी पर्याप्त रूपमा अपनाइएको थियो वा थिएन भन्ने विषयमा चासो बढेको छ।
वन्यजन्तुसँग प्रत्यक्ष सम्पर्कमा रहने कर्मचारीहरूको सुरक्षाका लागि आपत्कालीन नियन्त्रण प्रणाली, पर्याप्त जनशक्ति, जोखिम मूल्याङ्कन, व्यवहार निगरानी तथा सुरक्षात्मक उपकरणको व्यवस्था प्रभावकारी हुनुपर्ने मागसमेत उठेको छ। यस्ता घटनाले वन्यजन्तु संरक्षणसँगै मानव सुरक्षालाई पनि उत्तिकै प्राथमिकतामा राख्नुपर्ने आवश्यकता औंल्याएको छ।
निकुञ्ज क्षेत्रमा केहीबेर त्रास
घटनापछि हात्तीसार आसपासका कर्मचारी तथा स्थानीयवासीमा केहीबेर त्रास फैलिएको थियो। घटना बाहिरिएसँगै घटनास्थल वरपर चासो र भीडसमेत बढेको थियो। सुरक्षाकर्मी र निकुञ्ज प्रशासनले सर्वसाधारणलाई सुरक्षित दूरी कायम गर्न आग्रह गर्दै अवस्था नियन्त्रणमा लिएको जनाएको छ।
स्थानीयका अनुसार हात्ती र माहुतेबीच सामान्यतया निकै नजिकको सम्बन्ध हुने भए पनि कहिलेकाहीँ यस्ता अप्रत्याशित घटनाले सबैलाई स्तब्ध बनाउने गर्छ। “दैनिक देखिने सामान्य कामकै बीचमा यस्तो घटना भयो, एकछिन सबै आत्तिए,” घटनास्थल नजिक रहेका एक व्यक्तिले बताए।
कारणबारे अध्ययन सुरु
घटनापछि बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्ज प्रशासनले हात्तीको स्वास्थ्य अवस्था, व्यवहारमा आएको परिवर्तन र घटनाको वास्तविक कारणबारे प्रारम्भिक अध्ययन सुरु गरेको जनाएको छ। पशु चिकित्सक तथा प्राविधिक टोलीले हात्तीको अवस्था निगरानी गरिरहेको बताइएको छ।
विशेषज्ञहरूका अनुसार यस्ता घटनालाई सामान्य दुर्घटनाका रूपमा मात्र नहेरी त्यसको व्यवहारिक, जैविक र व्यवस्थापकीय पक्षको गहिरो अध्ययन गर्न आवश्यक हुन्छ। यदि हात्ती ‘मस्त’ अवस्थामा थियो भने त्यस अवधिमा अपनाउनुपर्ने सुरक्षा प्रोटोकल प्रभावकारी रूपमा पालना गरिएको थियो वा थिएन भन्ने विषयमा पनि समीक्षा आवश्यक देखिन्छ।
वन्यजन्तुसँगको सहअस्तित्वमा अर्को चेतावनी
यो घटनाले वन्यजन्तुसँगको सहअस्तित्व केवल संरक्षणको विषय मात्र नभई जोखिम व्यवस्थापनको चुनौतीपूर्ण पाटो पनि भएको पुनः स्मरण गराएको छ। मानिससँग लामो समयदेखि अभ्यस्त जनावरहरू पनि पूर्ण रूपमा अनुमानयोग्य नहुने यथार्थ यस्ता घटनाले फेरि उजागर गरिरहेका छन्।
विशेषगरी हात्ती जस्ता अत्यन्त बुद्धिमान, संवेदनशील र शक्तिशाली जनावरसँग काम गर्दा थप वैज्ञानिक, व्यवस्थित र सुरक्षामुखी प्रणाली आवश्यक हुने देखिएको छ।
घटनाबारे थप विवरण आउन बाँकी छ।
