“एफएओ नेपाल, पीक्युपिएमसी र नार्कको सहकार्यमा बहु–क्षेत्रीय सहभागिता, केरा क्षेत्रमा रोग रोकथाम र क्वारेन्टाइन संयन्त्र बलियो बनाउने जोड”

काठमाडौं/कोशी। नेपालमा केरा खेतीमाथि गम्भीर जोखिमका रूपमा हेरिएको ट्रपिकल रेस–४ (TR4) विरुद्ध राष्ट्रिय तयारी सुदृढ बनाउन एफएओ नेपाल ले प्लान्ट क्वारेन्टाइन तथा विषादी व्यवस्थापन केन्द्र (PQPMC) र नेपाल कृषि अनुसन्धान परिषद् (नार्क) सँगको सहकार्यमा कोशी प्रदेशमा सरोकारवालाका लागि क्षमता अभिवृद्धि कार्यशाला सम्पन्न गरेको छ।

कार्यशालाले नेपालमा केरा उत्पादन र आपूर्ति प्रणालीलाई सम्भावित जैविक जोखिमबाट जोगाउने उद्देश्यका साथ सरकारी निकाय, क्वारेन्टाइन अधिकारी, वैज्ञानिक तथा अनुसन्धानकर्ता, शैक्षिक क्षेत्र, कृषि प्रसार सेवा, व्यापारी र केरा किसान लाई एउटै मञ्चमा ल्याएको थियो। कार्यक्रममा मधेश र कोशी प्रदेशका ११ जिल्लाबाट प्रतिनिधित्व रहेको जनाइएको छ।

यो कार्यशाला केवल जानकारी आदानप्रदानको कार्यक्रम मात्र नभई, नेपालमा TR4 जस्तो उच्च जोखिमयुक्त रोगको रोकथाम, निगरानी, प्रारम्भिक पहिचान र व्यवस्थापनका लागि साझा राष्ट्रिय तयारी निर्माण गर्ने रणनीतिक पहल का रूपमा हेरिएको छ।

TR4: केरा क्षेत्रका लागि गम्भीर खतरा

TR4 लाई विश्वभर केरा खेतीका लागि अत्यन्तै विनाशकारी रोगका रूपमा लिइन्छ। माटोमार्फत फैलिन सक्ने यो रोग एकपटक खेतमा प्रवेश गरेपछि त्यसलाई नियन्त्रण गर्न अत्यन्त कठिन हुने भएकाले यसको रोकथाम नै सबैभन्दा प्रभावकारी रणनीति मानिन्छ। यही संवेदनशीलतालाई ध्यानमा राख्दै कार्यशालामा सतर्कता, जैविक सुरक्षा, निगरानी र समन्वित प्रतिक्रिया प्रणाली मा विशेष जोड दिइएको थियो।

नेपालमा केरा खेती धेरै किसानका लागि आयआर्जन, पोषण सुरक्षा र स्थानीय कृषि अर्थतन्त्र को महत्वपूर्ण आधार भएकाले TR4 जस्तो रोगको सम्भावित प्रवेशले केवल उत्पादन मात्र होइन, बजार, रोजगारी र ग्रामीण जीविकोपार्जन मा समेत असर पार्न सक्ने सरोकारवालाहरूले औंल्याएका थिए।

जनचेतनादेखि नियामक संयन्त्रसम्म बहुआयामिक छलफल

कार्यशालाको मुख्य उद्देश्य TR4 सम्बन्धी चेतना अभिवृद्धि, नियामक वनस्पति संरक्षण तथा क्वारेन्टाइन उपायहरू बलियो बनाउने, र समन्वित कार्ययोजना निर्माण मा सहकार्य बढाउनु रहेको थियो। कार्यक्रममा सहभागीहरूले नेपालमा सीमावर्ती जोखिम, बिरुवा तथा रोपाइँ सामग्रीको आवागमन, रोग पहिचान प्रणाली, परीक्षण र सूचनाको द्रुत प्रवाहजस्ता पक्षमा विशेष ध्यान दिनुपर्ने धारणा राखेका थिए।

विशेषगरी क्वारेन्टाइन र वनस्पति संरक्षण प्रणाली लाई अझ प्रभावकारी, द्रुत र क्षेत्र–केन्द्रित बनाउनुपर्नेमा जोड दिइएको थियो। रोगको सम्भावित जोखिम न्यूनीकरणका लागि सीमा नाकामा निगरानी, प्राविधिक जनशक्ति, किसानस्तरमा जानकारी, अनुसन्धान–आधारित तयारी र स्थानीय तहसम्म सचेतना विस्तार गर्नुपर्ने निष्कर्ष कार्यशालाले निकालेको छ।

वैज्ञानिक, किसान र बजार पक्षलाई एउटै फ्रेममा ल्याउने प्रयास

कार्यशालाको एक विशेष पक्ष भनेको नीतिनिर्माता, प्राविधिक विज्ञ, अनुसन्धानकर्ता, किसान र व्यापारी सबैलाई एउटै संवादमा जोड्नु थियो। यसले TR4 जस्तो जटिल जोखिमलाई केवल प्रयोगशाला वा कार्यालयको विषय नभई पूरै कृषि मूल्य शृंखलाको साझा चुनौती का रूपमा प्रस्तुत गरेको छ।

सहभागीहरूले रोग नियन्त्रणका लागि वैज्ञानिक प्रमाण, व्यवहारिक किसान–अनुभव, बजार व्यवस्थापन र नियामक संयन्त्र बीच तालमेल अत्यावश्यक रहेको धारणा राखेका थिए। केरा उत्पादन क्षेत्रका किसानलाई रोगका लक्षण, सावधानी र खेत व्यवस्थापनबारे समयमै जानकारी पुर्‍याउन नसकिएमा जोखिम बढ्न सक्ने भएकाले कृषि प्रसार सेवा र स्थानीय स्तरको संलग्नता लाई अझ सशक्त बनाउनुपर्ने सुझाव दिइएको थियो।

नेपालको केरा क्षेत्र जोगाउन अग्रिम तयारीमा जोड

नेपालमा केरा खेती तराई र मधेश–पूर्वी क्षेत्रमा धेरै किसानको महत्वपूर्ण बालीका रूपमा विस्तार हुँदै गएको छ। यस्तो अवस्थामा TR4 को जोखिमलाई समयमै सम्बोधन गर्न नसके उत्पादन लागत, रोग नियन्त्रण खर्च, आयमा गिरावट र आपूर्ति असन्तुलन जस्ता बहुआयामिक असर देखिन सक्ने विज्ञहरूको भनाइ छ।

त्यसैले कार्यशालाले रोग नफैलिओस् भन्ने अग्रिम तयारी, नीतिगत स्पष्टता, संस्थागत समन्वय, अनुगमन संयन्त्र, र सीमाक्षेत्रीय जैविक सुरक्षा लाई एउटै फ्रेममा राखेर छलफल गरेको थियो। यसले नेपालमा केरा क्षेत्र संरक्षणका लागि दीर्घकालीन जोखिम व्यवस्थापन ढाँचा विकास गर्न सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।

संयुक्त प्रतिबद्धता: केरा क्षेत्र सुरक्षित राख्ने

कार्यक्रमको निष्कर्षमा सहभागीहरूले नेपालमा TR4 को रोकथाम र व्यवस्थापनका लागि बहु–क्षेत्रीय समन्वय, प्राविधिक तयारी, क्वारेन्टाइन सुदृढीकरण, अनुसन्धान सहकार्य र किसान–केन्द्रित सचेतना लाई एकसाथ अघि बढाउनुपर्नेमा जोड दिएका छन्। यसले नेपालको केरा क्षेत्रलाई बाह्य रोगजन्य जोखिमबाट जोगाउँदै खाद्य, पोषण र आर्थिक सुरक्षाको आधार सुरक्षित राख्न मद्दत पुग्ने विश्वास व्यक्त गरिएको छ।

एफएओ नेपाल, PQPMC र नार्कको यो पहलले नेपालमा वनस्पति स्वास्थ्य सुरक्षा लाई अझ व्यवस्थित, पूर्वतयारीयुक्त र संस्थागत बनाउने दिशामा महत्वपूर्ण सन्देश दिएको छ।

नेपालको केरा खेतीलाई विनाशकारी रोग TR4 बाट जोगाउन कोशी प्रदेशमा बहु–क्षेत्रीय सरोकारवालाको क्षमता अभिवृद्धि कार्यशाला सम्पन्न भएको छ। एफएओ नेपाल, PQPMC र नार्कको सहकार्यमा आयोजित कार्यशालाले क्वारेन्टाइन, वनस्पति संरक्षण, जनचेतना र समन्वित कार्ययोजना मार्फत राष्ट्रिय तयारी बलियो बनाउने सन्देश दिएको छ।

मुख्य बुँदा

• कोशी प्रदेशमा TR4 सम्बन्धी क्षमता अभिवृद्धि कार्यशाला
• आयोजक: FAO Nepal, PQPMC र NARC
• सहभागी: सरकार, क्वारेन्टाइन अधिकारी, वैज्ञानिक, किसान, व्यापारी
• प्रतिनिधित्व: मधेश र कोशी प्रदेशका ११ जिल्ला
• फोकस: TR4 रोकथाम, क्वारेन्टाइन सुदृढीकरण, समन्वित कार्ययोजना