आयात उकालो, निर्यात कमजोर

सात महिनाको अवधिमा पेट्रोलियम पदार्थ, सवारीसाधन, मेसिनरी, निर्माण सामग्री तथा विद्युतीय उपकरणको आयात उल्लेख्य रूपमा बढेको छ। विपरीत, तयारी वस्तु, कृषिजन्य उत्पादन र प्रशोधित सामानको निर्यात वृद्धि सुस्त रहँदा कुल निर्यातले आयातको वृद्धिलाई सम्हाल्न सकेन। परिणामस्वरूप व्यापार घाटा करिब ९ खर्ब ५० अर्ब रुपैयाँ पुगेको हो।

विदेशी मुद्रा सञ्चिति र भुक्तानी सन्तुलनमा दबाब

व्यापार घाटा बढेसँगै विदेशी मुद्रा सञ्चितिमा चाप पर्ने विश्लेषण गरिएको छ। यद्यपि विप्रेषण आप्रवाह (Remittance) ले केही राहत दिएको बताइन्छ। आयात-आधारित उपभोग उच्च रहिरहँदा दीर्घकालीन रूपमा भुक्तानी सन्तुलनमा जोखिम बढ्न सक्ने अर्थशास्त्रीहरूको चेतावनी छ।

संरचनात्मक समस्या यथावत्

उद्योग उत्पादनको सीमित क्षमता, निर्यातमुखी उद्योगको अभाव, उच्च उत्पादन लागत तथा अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा प्रतिस्पर्धात्मक कमजोरी व्यापार असन्तुलनका प्रमुख कारण मानिएका छन्। सीमा नाकामा पूर्वाधार सुधार र भन्सार सहजीकरण भए पनि निर्यात प्रवर्द्धनमा पर्याप्त परिणाम देखिएको छैन।

समाधानतर्फ के गर्नुपर्छ?

विज्ञहरूले आयात प्रतिस्थापन उद्योग प्रवर्द्धन, कृषि तथा ऊर्जामा आधारित निर्यात विस्तार, उत्पादनशील क्षेत्रमा लगानी वृद्धि र व्यापार विविधीकरण आवश्यक रहेको सुझाव दिएका छन्। दीर्घकालीन सुधारबिना व्यापार घाटा नियन्त्रण चुनौतीपूर्ण रहने उनीहरूको धारणा छ।

समग्रमा, सात महिनाको व्यापार तथ्यांकले अर्थतन्त्रमा संरचनात्मक सुधारको आवश्यकता झन् स्पष्ट पारेको छ। सरकारले निर्यात प्रोत्साहन र आयात व्यवस्थापनका नीतिगत कदमलाई प्रभावकारी रूपमा कार्यान्वयन नगरे घाटाको चाप आगामी महिनाहरूमा अझ गहिरिन सक्ने संकेत देखिएको छ।