पि. शर्मा

काठमाडौं। नेपालमा सरकार परिवर्तन र नीतिगत अनिश्चिता पूँजीबजारमा जोखिमको प्रमुख कारण हो। राजनीतिक अस्थिरता नियमन, नियम लागू गर्न कमजोर बनाउँछ र बजार निष्पक्षता तथा दीर्घकालीन योजना कार्यान्वयनमा अवरोध पुर्याउँछ।

हालको NEPSE Index केही समयदेखि कमजोर ट्रेन्डमा रहेको छ, जसले लगानीकर्ताको आत्मविश्वासलाई असर पुर्‍याइरहेको छ। NEPSE राम्रो बढिहाले पनि पोलिटिकल जोखिम र आर्थिक संकेतहरू बीच असन्तुलनले अस्थिरता बढाइरहेको छ।

यसले insider trading, कमजोर निगरानी, र न्यून बजार भरोसा जस्ता जोखिमहरू निम्त्याउन सक्छ ।

प्रमुख क्षेत्रमा असन्तुलित सहभागिता रहेको छ। पुँजीबजारमा बैंक र इन्स्योरेन्स कम्पनीहरूको भारी प्रभुत्वले बजार रिस्क बढाएको छ, जसले कुनै एक सेक्टरमा नकारात्मक घटना आएमा सम्पूर्ण बजारलाई असर गर्न सक्छ । यस प्रभुत्व हाल केही घटेको भए पनि यो अझै महत्त्वपूर्ण छ ।

नेपालीको शेयर तथा वित्तीय साक्षरता कमी रहेकोे भेटिन्छ। धेरै नयाँ तथा खुद्रा लगानीकर्ताहरू सँग वित्तीय ज्ञान/अनुभव कम भएकाले उनीहरू बजार चलन (hype) र volatility मा झुक्छन् जसले बढी घाटा उत्त्पन्न गर्न सक्छ।

बजार संरचना सुधार्न र पूर्वाधार चुनौतीहरू हटाउनुपर्ने तर्फ जानुपर्छ । नेपाली पुँजीबजारमा अझै तकनिकी र प्रणालीगत सुधार आवश्यक छ, एक मात्र NEPSE भएको र पुरानो पूर्वाधारले भारी कारोबारलाई सहज रूपमा ह्यान्डल गर्न समस्या हुन सक्छ ।

नेपाली शेयर बजार पूँजीकरण वृद्धि र स्थिरता तर्फ संकेत गर्दैछ। नेपाल राष्ट्र बैंकका तथ्यांकले देखाउँछ कि बजार पूँजीकरण GDP को तिरहत्तर प्रतिशत पुगेर बढेको छ, जसले लगानीकर्ता सहभागिता र लगानी आकर्षण बढाएको संकेत दिन्छ । यो सुधारले शेयर बजारलाई स्थिर विकासशील वित्तीय बजारको रूपमा स्थापित गर्न मद्दत गर्छ।

खुद्रा लगानीकर्ताको वृद्धि नेपाली शेयर बजारमा बढिरहेका छन। IPO हरूमा ठुलो सहभागिता र खुद्रा लगानीकर्ताको बजारमा रुचि बढ्दै गएको छ जुन लिक्विडिटी (Liquidty) र ट्रेडिङ गतिविधि दुवैलाई बढाउने अवसर हो । यसले मूल्य खोज (price discovery) तथा मिडल स्तरका सेयरहरूमा माग बढाउन मद्दत गर्दछ।

बैंक/बीमा बाहेक हाइड्रो, उत्पादन, पर्यटन, र अन्य रियल सेक्टर्स मा कम्पनीहरूको साझेदारी बढ्दैछ ।नयाँ सेक्टरहरूमा लगानीले जोखिम पनि विभाजित गर्छ र दीर्घकालीन वृद्धिलाई प्रोत्साहन गर्दछ।

विद्युतिय ट्रेडिङ प्रणाली, मोबाइल पहुँच, र डिजिटल KYC ले बजारमा प्रवेश सजिलो बनाएको छ, जसले नयाँ लगानीकर्तालाई आकर्षित गर्दछ । यो कम लागत, बढी पहुँचयुक्त वातावरण बनाउँछ।

आन्तरिक तथा बाह्य लगानी प्रवाहले नेपाली शेयरबजारमा प्रभाव पारेको देखिन्छ । नेपालको आर्थिक परिदृश्यमा उच्च remittance inflows र कम ब्याजदरले शेयर तथा इक्विटीमा धेरै पूँजी आकर्षित गरेको छ ।