करिब ८३ अर्ब रुपैयाँले बढ्यो कारोबार

राष्ट्र बैंकका अनुसार तेस्रो त्रैमाससम्म घरजग्गा कारोबारको कुल मूल्य १८३.९० अर्ब रुपैयाँ पुगेको छ। गत वर्षको सोही अवधिमा यो १००.०७ अर्ब रुपैयाँ मात्रै थियो। अर्थात् एक वर्षमै कारोबार रकम झन्डै ८४ अर्ब रुपैयाँ ले बढेको छ।

त्यस्तै,

• कारोबार संख्या ६.४२ प्रतिशत बढेको छ।
• लिखत पारित कारोबार ९.६२ प्रतिशत ले बढेको छ।
• राजीनामामार्फत हुने कारोबार १२.१७ प्रतिशत ले बढेको छ।
• कारोबार भएको कुल क्षेत्रफल १.६० प्रतिशत ले वृद्धि भएको छ।
• घरजग्गाबाट उठ्ने राजस्व २३.७२ प्रतिशत र पूँजीगत लाभकर ३१.४२ प्रतिशत ले बढेको छ।

यी सूचकले बजारमा गतिविधि बढेको स्पष्ट देखाउँछन्।

तर किन बढ्यो कारोबार?

विश्लेषकहरूका अनुसार यो वृद्धि केवल माग बढेकाले मात्र भएको होइन।

पछिल्ला महिनाहरूमा:

• बैंकको ब्याजदर घटेको,
• कर्जा लिन सहज बन्दै गएको,
• आर्थिक गतिविधि विस्तारै चलायमान भएको,
• घरजग्गाको मूल्य धेरै नघट्ने मनोविज्ञान बनेको

कारण केही लगानीकर्ता पुनः बजारमा फर्किएका छन्।

बैंक ऋण भने अपेक्षाभन्दा कमजोर

रोचक तथ्य के छ भने घरजग्गा क्षेत्रमा बैंक कर्जा केवल ५.५५ प्रतिशत मात्र बढेको छ, जबकि अघिल्लो वर्ष यही वृद्धि ७.५२ प्रतिशत थियो।

यसले के देखाउँछ?

यदि घरजग्गा बजार साँच्चै तीव्र गतिमा उक्लिरहेको हुन्थ्यो भने बैंक कर्जा पनि तीव्र रूपमा बढ्नुपर्ने थियो। तर त्यसो भएको छैन।

यसले बजारमा अझै पनि सावधानीपूर्वक लगानी भइरहेको संकेत गर्छ।

बागमती अगाडि, मधेश अझै सुस्त

प्रदेशगत रूपमा हेर्दा:

• बागमती प्रदेशमा राजीनामा कारोबार ३३.०१ प्रतिशत ले बढेको छ।
• मधेश प्रदेशमा भने यस्तो कारोबार ४.७९ प्रतिशतले घटेको छ।

कारोबार मूल्य सबै प्रदेशमा बढे पनि वृद्धिदरमा ठूलो अन्तर देखिन्छ।

यसले पुनरुत्थान देशभर समान रूपमा नभई काठमाडौं केन्द्रित रहेको संकेत गर्छ।

साना प्लटको माग बढ्दै

राष्ट्र बैंकका अनुसार अधिकांश प्रदेशमा २.५ देखि १० आना क्षेत्रफलका जग्गाको कारोबार सबैभन्दा बढी भएको छ।

यसले अहिले ठूला व्यावसायिक परियोजनाभन्दा मध्यम वर्गीय आवासीय माग बजारको प्रमुख आधार बनेको देखाउँछ।

के बजार फेरि ‘बूम’ मा जाँदैछ?

तथ्यांक सकारात्मक भए पनि केही गम्भीर प्रश्न बाँकी छन्।

• निर्माण क्षेत्र अझै पूर्ण रूपमा चलायमान भएको छैन।
• निजी क्षेत्रको लगानी कमजोर छ।
• बैंकिङ प्रणालीमा तरलता धेरै भए पनि कर्जा माग सीमित छ।
• आर्थिक वृद्धिदर अपेक्षाभन्दा कम छ।

त्यसैले अहिलेको सुधारलाई रिकभरी(Recovery) भन्न सकिन्छ, बूम (Boom) होइन।

नेपाल राष्ट्र बैंकको प्रतिवेदनले घरजग्गा बजारमा दुई वर्षपछि सुधारको स्पष्ट संकेत दिएको छ। तर कारोबार बढ्नु मात्र पर्याप्त होइन। यदि निर्माण गतिविधि, बैंक कर्जा, रोजगारी र निजी लगानी समानान्तर रूपमा विस्तार भए मात्र यो सुधार दिगो बन्न सक्छ।

अहिलेसम्मका तथ्यांकले घरजग्गा बजार ‘तल्लो बिन्दु’बाट माथि उठ्न थालेको देखाए पनि पुरानै उछाल फर्किसकेको निष्कर्ष निकाल्ने आधार भने अझै बनेको छैन।