“१०३ बचतकर्ताको उजुरीपछि अदालतमा अभियोग दर्ता, आरोपित सबै फरार”
काभ्रेपलाञ्चोक। काभ्रेपलाञ्चोकको बनेपास्थित पशुपति बचत तथा ऋण सहकारी संस्था लिमिटेड मा बचतकर्ताको रु १८ करोड ७६ लाख ४ हजार ५३२ रकम अपचलन भएको प्रकरणले नयाँ कानुनी मोड लिएको छ। बचतकर्ताको रकम फिर्ता नगरेपछि सहकारीका सञ्चालक, कर्मचारी तथा पूर्वपदाधिकारीसहित १७ जनाविरुद्ध सहकारी ठगी अभियोगमा मुद्दा दर्ता गरिएको छ।
बनेपा नगरपालिका–७ मा रहेको उक्त सहकारीविरुद्ध १०३ जना बचतकर्ताले किटानी जाहेरी दिएपछि जिल्ला सरकारी वकिलको कार्यालय, काभ्रेपलाञ्चोकमार्फत जिल्ला अदालत धुलिखेलमा मुद्दा दर्ता गरिएको हो। लामो समयसम्म बचत फिर्ता नपाएपछि पीडित बचतकर्ताहरू कानुनी बाटो रोज्न बाध्य भएका हुन्।
‘बचत फिर्ता नहुँदा अदालतको ढोका’
सहकारीमा जीवनभरको कमाइ, वैदेशिक रोजगारीबाट पठाएको रकम, व्यापार–व्यवसायको पूँजी तथा दैनिक बचत जम्मा गरेका सर्वसाधारणले रकम फिर्ता पाउने आशा गुमाएपछि अन्ततः अदालतको शरण लिनुपरेको हो।
पीडितहरूको दाबीअनुसार, पटक–पटक ताकेता गर्दा पनि सहकारी व्यवस्थापनले न रकम फिर्ता गर्यो, न स्पष्ट जवाफ नै दियो।
जिल्ला न्यायाधिवक्ता टीकाभुषण घिमिरे का अनुसार दर्ता भएको मुद्दामा अदालतबाट पक्राउ पुर्जी जारी गरी पीडितको बचत रकम फिर्ता गराउने मागसहित अभियोग पेश गरिएको छ। तर, विडम्बना के छ भने, मुद्दामा नाम किटान गरिएका सबै आरोपित हाल फरार रहेको जनाइएको छ।
को–को परे अभियोगको घेरामा?
मुद्दामा सहकारीका अध्यक्षदेखि व्यवस्थापक, सञ्चालक, लेखाप्रमुख, ऋण अधिकृत र बजार अधिकृतसम्म संगठित रूपमा रकम अपचलनमा संलग्न भएको आशंका गरिएको छ। अभियोगमा नाम समेटिएकामध्ये मुख्य रूपमा:
- अध्यक्ष : भुम्लु गाउँपालिका घर भई बनेपा बस्ने ४३ वर्षीय पानबहादुर श्रेष्ठ
- उपाध्यक्ष : पनौती नगरपालिका–७ की ५१ वर्षीया विन्देश्वरी कायस्थ मधिकर्मी
- प्रबन्ध निर्देशक एवं व्यवस्थापक : भक्तपुर, सूर्यविनायक–८ का ३९ वर्षीय राजाराम सकुपायो
- सञ्चालक : भक्तपुर सूर्यविनायक–८ कै ३९ वर्षीया लक्ष्मीकुमारी श्रेष्ठ
- सञ्चालक : सिन्धुपाल्चोकका ३२ वर्षीय रुकेश श्रेष्ठ
- लेखाप्रमुख : भक्तपुर सिपाडोल निवासी ३५ वर्षीया प्रमिला मानन्धर
यस्तै अन्य आरोपितमा:
- ऋण अधिकृत : बनेपा–९ का ३६ वर्षीय रामसुन्दर बस्नेत
- सञ्चालक : बनेपा–४ का ४० वर्षीय जयगोपाल श्रेष्ठ
- सञ्चालक : खानीखोला गाउँपालिका–६ का ४१ वर्षीय कृष्णप्रसाद घिमिरे
- सञ्चालक : बनेपा–४८ का ३३ वर्षीय मनिष श्रेष्ठ
- बजार अधिकृत : बनेपा–७ का ३५ वर्षीय प्रदीप शाही
लगायत अन्य व्यक्तिहरू रहेका छन्।
प्रहरी तथा सरकारी निकायका अनुसार, सहकारीको रकम अपचलनमा व्यक्तिगत निर्णय मात्र नभई संस्थागत स्तरमै कमजोरी वा योजनाबद्ध आर्थिक अनियमितता भएको आशंका बलियो बन्दै गएको छ।सहकारी संकट : बचतकर्ताको भरोसा टुट्दै
पशुपति सहकारी प्रकरणले फेरि एकपटक सहकारी प्रणालीमाथि जनविश्वास कमजोर बन्दै गएको वास्तविकता उजागर गरेको छ।
सहकारीलाई स्थानीय स्तरमा साना बचत संकलन गर्ने, विपन्न र मध्यमवर्गीय नागरिकलाई वित्तीय पहुँच दिने र समुदायमा आधारित अर्थतन्त्र मजबुत बनाउने माध्यमका रूपमा हेरिएको थियो।
तर पछिल्ला वर्षहरूमा यस्ता संस्थामा अनुशासनहीन ऋण प्रवाह, अपारदर्शी लेखा प्रणाली, कमजोर नियमन, पदाधिकारीको मिलेमतो र बचतकर्तामाथिको विश्वासघात जस्ता समस्या बारम्बार सतहमा आउन थालेका छन्।
यस प्रकरणले विशेषगरी एउटा गम्भीर प्रश्न उठाएको छ,
सहकारीहरू समुदायको भरोसाको संस्था हुन् कि केही सीमित व्यक्तिको निजी आर्थिक खेलको मैदान?
ऋणीमाथि पनि प्रहरीको कडाइ
यसैबीच, जिल्ला प्रहरी कार्यालय काभ्रेपलाञ्चोक ले सहकारीबाट ऋण लिएर नतिर्ने ऋणीहरूमाथि पनि निगरानी बढाएको जनाएको छ।
प्रहरीले उक्त पशुपति सहकारी तथा बनेपा–७ स्थित मुकुल बचत तथा ऋण सहकारी संस्थाबाट ऋण लिएर नतिर्ने र सम्पर्कविहीन भएका ऋणीहरूलाई कारबाहीको दायरामा ल्याइने चेतावनी दिएको थियो।
यसले सहकारी संकटको अर्को पाटो पनि देखाउँछ—
एकातिर सञ्चालक र व्यवस्थापनमाथि अपचलनको आरोप छ भने, अर्कोतर्फ फिर्ता हुनुपर्ने ऋण रकम पनि सहकारी प्रणालीको पुनःस्थापनामा चुनौती बनेको छ।
काभ्रेपलाञ्चोकमा सहकारी ठगीका श्रृंखलाबद्ध उजुरी
यो घटना एक्लो होइन। काभ्रेपलाञ्चोक जिल्लामै अहिले करिब एक दर्जन सहकारीविरुद्ध बचतकर्ताको रकम ठगी गरेको आरोपमा उजुरी परेको प्रहरी स्रोतले जनाएको छ।
उजुरीका आधारमा हालसम्म २६ जना पक्राउ परिसकेका छन् भने ६७ जना सहकारी सञ्चालक तथा सम्बद्ध व्यक्ति अझै फरार रहेको तथ्यांकले देखाएको छ।
यसले काभ्रेपलाञ्चोक मात्र होइन, समग्र देशभर सहकारी क्षेत्रमा व्यवस्थापन संकट, नियमन कमजोरी र कानुनी कार्यान्वयनको ढिलाइ गम्भीर समस्या बनेको संकेत गर्छ।
अब के होला?
अबको प्रक्रिया अदालतको आदेश, पक्राउ, अनुसन्धानको गहिराइ र सम्पत्ति खोजतलासमा निर्भर रहनेछ।
यदि अभियोग प्रमाणित भयो भने आरोपितहरूलाई सहकारी ठगी, विश्वासघात र आर्थिक अपराधसम्बन्धी कानुनी प्रावधानअनुसार कारबाही हुन सक्छ।
तर पीडित बचतकर्ताका लागि सबैभन्दा ठूलो प्रश्न सजाय होइन, ‘हाम्रो पैसा कहिले फिर्ता हुन्छ?’ भन्ने नै हो।
बचतकर्ताहरूको माग स्पष्ट छ—
दोषीलाई कानुनी कारबाही मात्र होइन, अपचलित रकम अनिवार्य रूपमा असुलउपर गरी फिर्ता गरिनुपर्छ।
पशुपति बचत तथा ऋण सहकारी प्रकरणले फेरि देखाएको छ कि सहकारी संकट अब छुट्टाछुट्टै संस्थाको समस्या मात्र रहेन, यो सामाजिक भरोसा, स्थानीय अर्थतन्त्र र हजारौं परिवारको भविष्यसँग जोडिएको राष्ट्रिय मुद्दा बनिसकेको छ।
कागजमा ‘सहकारी’ भनिए पनि, यदि संस्थाको आत्माविश्वास, पारदर्शिता र उत्तरदायित्व—हरायो भने त्यसको सबैभन्दा ठूलो मूल्य सर्वसाधारण बचतकर्ताले चुकाउनुपर्छ।
काभ्रेको यो प्रकरण केवल एउटा मुद्दा होइन,
सहकारी क्षेत्रभित्र लुकेको गहिरो संकटको अर्को खुला फाइल हो।
