काठमाडौं। नेपालको कृषि तथा खाद्य प्रणालीलाई जलवायु परिवर्तनका चुनौतीसँग जुध्न सक्षम बनाउने उद्देश्यले नेपाल सरकार, संयुक्त राष्ट्रसंघीय खाद्य तथा कृषि संगठन (एफएओ) र चीन सरकारबीच नयाँ सहकार्य सुरु भएको छ। ‘Strengthening Agrifood Systems in Nepal’ नामक २४ महिनाको परियोजना आइतबार औपचारिक रूपमा शुभारम्भ गरिएको हो।
चीन सरकारको Global Development and South-South Cooperation Fund को आर्थिक सहयोगमा सञ्चालन हुने परियोजनाले विशेषगरी पहाडी तथा हिमाली क्षेत्रका किसानको उत्पादन प्रणालीलाई आधुनिक, दिगो र जलवायु–उत्थानशील बनाउने लक्ष्य लिएको छ। यसमार्फत कृषि उत्पादन वृद्धि, ग्रामीण जीविकोपार्जन सुधार तथा खाद्य र पोषण सुरक्षामा योगदान पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।
काभ्रे र इलामबाट सुरु हुनेछ कार्यान्वयन
परियोजनाको पहिलो चरण काभ्रेपलाञ्चोक र इलाम जिल्लामा कार्यान्वयन हुनेछ। यी जिल्लामा डिजिटल कृषि सेवा विस्तार गर्दै किसानलाई आधुनिक प्रविधिमा आधारित प्राविधिक परामर्श, मौसम पूर्वानुमान, कृषि बीमा, वित्तीय पहुँच तथा बजारसम्बन्धी जानकारी उपलब्ध गराइनेछ।
यसका साथै स्थानीय तह र कृषि संस्थाको क्षमता अभिवृद्धि, महिला तथा युवाको नेतृत्व विकास, सीमान्तकृत समुदायको सहभागिता वृद्धि र जलवायु अनुकूलन क्षमता विस्तारलाई परियोजनाको मुख्य प्राथमिकतामा राखिएको छ।
दिगो कृषि रूपान्तरणमा जोड
परियोजना उद्घाटन कार्यक्रममा कृषि, वन तथा वातावरण मन्त्री गीता चौधरीले नेपालको खाद्य सुरक्षा, ग्रामीण समृद्धि तथा दिगो विकासका लक्ष्य प्राप्तिमा परियोजनाले महत्वपूर्ण योगदान पुर्याउने विश्वास व्यक्त गरिन्। उनले जलवायु परिवर्तनका कारण कृषि क्षेत्रमा बढ्दै गएको जोखिमलाई सामना गर्न अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्य अपरिहार्य बन्दै गएको उल्लेख गरिन्।
नेपालका लागि चिनियाँ राजदूत माओमिङ झाङ ले कृषि आधुनिकीकरण, प्रविधि हस्तान्तरण तथा दिगो विकास लक्ष्य (SDGs) हासिल गर्न चीन सरकार नेपालको निरन्तर साझेदार रहने प्रतिबद्धता जनाए।
एफएओका नेपाल प्रतिनिधि केन शिमिजु ले परियोजनाले स्थानीय आवश्यकतालाई केन्द्रमा राखेर कृषि प्रणाली सुधार गर्ने बताए भने एफएओ पार्टनरसिप तथा दक्षिण–दक्षिण सहयोग विभाग (PST) की निर्देशक हुआ याङ ले यसलाई दक्षिण–दक्षिण सहयोगको उत्कृष्ट नमुनाका रूपमा विकास गर्ने लक्ष्य रहेको उल्लेख गरिन्।
डिजिटल कृषि र अन्तर्राष्ट्रिय अनुभवको समन्वय
परियोजनाको विशेषता डिजिटल प्रविधिको प्रयोगमार्फत किसानलाई प्रत्यक्ष सेवा उपलब्ध गराउनु हो। किसानले मोबाइल तथा अन्य डिजिटल माध्यमबाट खेती व्यवस्थापन, बाली रोग–कीरा नियन्त्रण, मौसमको सूचना, कृषि बीमा र बजार मूल्यसम्बन्धी जानकारी प्राप्त गर्न सक्ने व्यवस्था विकास गरिनेछ।
साथै, चीन, एफएओ र नेपालको प्राविधिक अनुभव आदान–प्रदान गर्दै स्थानीय नेतृत्वमा कृषि प्रणालीलाई थप उत्पादनमुखी, वातावरणमैत्री र बजारमुखी बनाउने प्रयास गरिनेछ।
जलवायु चुनौतीबीच कृषि सुधारको नयाँ प्रयास
नेपालको कृषि क्षेत्र जलवायु परिवर्तनका कारण अनियमित वर्षा, खडेरी, बाढी तथा नयाँ रोग–कीराको जोखिमसँग जुधिरहेको अवस्थामा यो परियोजनालाई दीर्घकालीन समाधानतर्फको महत्वपूर्ण पहलका रूपमा हेरिएको छ।
सरकार, एफएओ र चीनबीचको यो सहकार्यले स्थानीय तहको क्षमता अभिवृद्धिसँगै आधुनिक कृषि प्रविधिको विस्तार, खाद्य प्रणालीको सुदृढीकरण तथा ग्रामीण अर्थतन्त्रको पुनरुत्थानमा टेवा पुर्याउने अपेक्षा गरिएको छ। परियोजनाबाट प्राप्त अनुभव र सफल अभ्यासलाई आगामी दिनमा देशका अन्य जिल्लामा पनि विस्तार गर्ने तयारी रहेको जनाइएको छ।
