काठमाडौं। नेपालमा अण्डाको मूल्यमा आएको पछिल्लो गिरावटले कुखुरा पालक किसानको वास्तविक अवस्था उजागर गरेको छ। उत्पादन लागत प्रतिगोटा १९ रुपैयाँभन्दा माथि पुगेको अवस्थामा प्रतिक्रेट ३७५ रुपैयाँमा सीमित हुनु भनेको किसानलाई प्रत्यक्ष नोक्सानीमा धकेलिनु हो। बजार मूल्य र उत्पादन लागतबीचको यो गहिरो अन्तर दिगो कृषि प्रणालीका लागि खतराको संकेत हो।
समस्या केवल उत्पादन बढ्नु मात्र होइन। यही समयमा भारतबाट सस्तो सेतो अण्डा ठूलो परिमाणमा नेपाल भित्रिनु नै मूल्य गिरावटको प्रमुख कारण बनेको देखिन्छ। खुला सीमाको फाइदा उठाउँदै आयात हुने अण्डाले नेपाली किसानको उत्पादनलाई बजार पाउनै नदिएको अवस्था छ। यो अवस्थाले आत्मनिर्भर बन्ने सरकारी नीतिमाथि गम्भीर प्रश्न खडा गरेको छ।
मङ्सिरमा हालसम्मकै उच्च मूल्य पुगेको अण्डा केही महिनामै लागतभन्दा तल झर्नु बजार व्यवस्थापनको कमजोरी पनि हो। मूल्य बढ्दा उपभोक्ता मारमा पर्छन्, मूल्य घट्दा किसान। यस्तो असन्तुलन दोहोरिरहनु कृषि बजारको दीर्घकालीन समस्या बनेको छ।
नेपाल लेयर्स कुखुरा पालक सङ्घले समर्थन मूल्य तोके पनि त्यो मूल्य आफैं किसानको लागतभन्दा तल छ। यसले समर्थन मूल्यको अवधारणामाथि नै प्रश्न उठाउँछ। यदि उत्पादन लागतअनुसार न्यूनतम मूल्य सुनिश्चित गर्न सकिएन भने किसान व्यवसाय छाड्न बाध्य हुनेछन्, जसको असर भविष्यमा पुनः आपूर्ति संकट र मूल्य आकाशिनुमा पर्नेछ।
यसर्थ, सरकारले तत्काल अण्डा आयातको प्रभावकारी अनुगमन, लागतअनुसारको न्यूनतम समर्थन मूल्य, र उत्पादन–बजार सन्तुलनका लागि दीर्घकालीन नीति ल्याउनु अपरिहार्य भइसकेको छ। नत्र आजको सस्तो अण्डा भोलिको महँगो समस्या बन्न धेरै समय लाग्ने छैन।
